NCERT Syllabus Change: इयत्ता 9 वीच्या सामाजिक शास्त्राच्या अभ्यासक्रमात एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि ऐतिहासिक बदल करण्यात आला आहे. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP 2020) चा भाग म्हणून, 'नॅशनल कौन्सिल ऑफ एज्युकेशनल रिसर्च अँड ट्रेनिंग' (NCERT) ने देशाच्या शालेय इतिहासात पहिल्यांदाच 1975 च्या आणीबाणीचा समावेश थेट 9 वीच्या पाठ्यपुस्तकात करण्याचा निर्णय घेतला आहे. यापूर्वी आणीबाणीच्या कालखंडाचा हा सविस्तर इतिहास केवळ 12 वीच्या राज्यशास्त्राच्या पुस्तकांमध्ये शिकवला जात होता. मात्र, आता शालेय शिक्षणाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यातच विद्यार्थ्यांना या महत्त्वाच्या ऐतिहासिक कालखंडाची माहिती दिली जाणार आहे.
लहान वयातच लोकशाहीच्या प्रवासाची ओळख
NCERT आणि शिक्षण मंत्रालयाच्या सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या बदलामागे विद्यार्थ्यांना अगदी लहान वयातच भारतीय लोकशाहीचा प्रवास आणि त्यापुढील आव्हानांची जाणीव करून देणे हा मुख्य हेतू आहे. नवीन रचनेनुसार तयार करण्यात आलेला हा अभ्यासक्रम विद्यार्थ्यांना लोकशाहीतील नागरी हक्क आणि घटनात्मक संस्थांचे मूल्य समजून घेण्यास मदत करेल. 'नॅशनल करिकुलम फ्रेमवर्क' (NCF) अंतर्गत पाठ्यपुस्तके अधिक तार्किक, व्यावहारिक आणि देशाच्या वास्तववादी इतिहासावर आधारित बनवण्याच्या प्रयत्नांतून हे पाऊल उचलण्यात आले आहे.
अभ्यासक्रमातील प्रमुख मुद्दे आणि ऐतिहासिक घटनाक्रम
9 वीच्या विद्यार्थ्यांना नवीन प्रकरणांमध्ये प्रामुख्याने 25 जून 1975 रोजी लागू करण्यात आलेल्या आणीबाणीची पार्श्वभूमी, तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी घेतलेल्या या निर्णयामागील कारणे आणि संपूर्ण घटनाक्रम सोप्या भाषेत शिकवला जाईल. याव्यतिरिक्त, आणीबाणीच्या काळातील मूलभूत हक्कांचे उल्लंघन, प्रसारमाध्यमांवर आलेली सेन्सॉरशिप, विरोधी नेत्यांची झालेली अटक आणि 1977 मध्ये आणीबाणी संपल्यानंतर लोकशाहीच्या पुनर्स्थापनेसाठी झालेला संघर्ष व सार्वत्रिक निवडणुका या सर्व बाबींचा वस्तुनिष्ठपणे समावेश करण्यात आला आहे.
शैक्षणिक आणि राजकीय वर्तुळात उलटसुलट चर्चा
NCERT च्या या ऐतिहासिक निर्णयाचे शैक्षणिक आणि राजकीय वर्तुळात संमिश्र पडसाद उमटत आहेत. एका बाजूला, सुजाण नागरिक घडवण्यासाठी विद्यार्थ्यांना देशाच्या राजकीय इतिहासातील सर्व चांगल्या-वाईट पैलूंची निष्पक्ष माहिती मिळणे गरजेचे असल्याचे मत व्यक्त होत आहे. तर दुसऱ्या बाजूला, 9 वीच्या विद्यार्थ्यांचे वय लक्षात घेता हा संवेदनशील विषय कोणत्याही राजकीय पूर्वग्रहाशिवाय अत्यंत समतोल पद्धतीने मांडला जावा, असा सूर काही तज्ज्ञांनी लावला आहे. दरम्यान, ही सुधारित पाठ्यपुस्तके आगामी शैक्षणिक वर्षापासून देशभरातील सर्व CBSE आणि NCERT अभ्यासक्रम राबवणाऱ्या शाळांमध्ये लागू केली जाणार आहेत.
