Maharashtra Municipal Polls : महानगरपालिका निवडणुकांचे बिगुल वाजले असून राज्याच्या राजकीय नकाशावर सर्वाधिक महत्त्वाचा ठरणाऱ्या 15 जानेवारी 2026 या दिवशी 29 शहरांचे भवितव्य मतपेटीत बंद होणार आहे. राज्य निवडणूक आयुक्त दिनेश वाघमारे यांनी या महासंग्रामाची अधिकृत घोषणा केली असून, आजपासूनच सर्व संबंधित शहरांमध्ये आदर्श आचारसंहिता लागू झाली आहे. विशेष म्हणजे, यंदा मुंबईचा मतदानाचा पॅटर्न राज्याच्या इतर भागांपेक्षा वेगळा असणार आहे.
निवडणुकीचे वेळापत्रक आणि व्याप्ती
बृहन्मुंबईसह राज्यातील 29 महानगरपालिकांच्या एकूण 2,869 जागांसाठी 15 जानेवारी 2026 रोजी सकाळी 7.30 ते सायंकाळी 5.30 या वेळेत मतदान पार पडेल. मतदानानंतर अवघ्या 24 तासांत, म्हणजेच 16 जानेवारी रोजी मतमोजणी होऊन निकाल जाहीर केले जातील. या निवडणुकीत 3 कोटी 48 लाखांहून अधिक मतदार आपल्या मतदानाचा हक्क बजावणार असून, त्यांच्या सोयीसाठी सुमारे 39,000 मतदान केंद्रे उभारली जाणार आहेत. यात जालना आणि इचलकरंजी या दोन नवनिर्मित महापालिकांचाही समावेश आहे.
मतदानाचा पॅटर्न: कुठे किती मते द्यायची?
यंदा मतदारांसाठी सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे मतदानाची पद्धत. मुंबईमध्ये (बृहन्मुंबई महानगरपालिका) 'एक प्रभाग, एक सदस्य' ही पद्धत असल्याने तिथल्या मतदाराला इव्हीएमवर केवळ 1 च बटन दाबायचे आहे. मात्र, उर्वरित 28 महानगरपालिकांमध्ये बहुसदस्यीय प्रभाग पद्धत लागू आहे. तिथे एका प्रभागातून 3 ते 5 उमेदवार निवडून द्यायचे असल्याने मतदारांना किमान 3 ते 5 मते द्यावी लागतील. उमेदवारांच्या निवडीनुसार मतदाराने आपले मत नोंदवणे अपेक्षित आहे.
अर्ज प्रक्रिया आणि कायदेशीर अटी
निवडणूक आयोगाने तांत्रिक सोयीसाठी यंदा नामनिर्देशनपत्रे 'ऑफलाईन' म्हणजेच पारंपरिक पद्धतीने स्वीकारण्याचा निर्णय घेतला आहे. राखीव जागांवर निवडणूक लढवणाऱ्या उमेदवारांकडे जातवैधता प्रमाणपत्र नसल्यास, त्यांनी पडताळणी समितीकडे केलेल्या अर्जाचा पुरावा सादर करणे अनिवार्य आहे. अशा उमेदवारांना निवडून आल्यानंतर 6 महिन्यांच्या आत हे प्रमाणपत्र सादर करावे लागेल, अन्यथा त्यांची निवड रद्द केली जाईल.
दुबार मतदानाला चाप आणि तंत्रज्ञानाचा वापर
मतदार यादीतील पारदर्शकता राखण्यासाठी आयोगाने विशेष खबरदारी घेतली आहे. ज्या मतदारांची नावे संशयास्पद किंवा दुबार वाटत आहेत, त्यांच्या नावापुढे मतदार यादीत (**) असे चिन्ह देण्यात आले आहे. त्यांची घरोघरी जाऊन पडताळणी करण्यात आली आहे. मतदारांना आपले नाव, मतदान केंद्र आणि उमेदवारांची माहिती मिळवण्यासाठी 'मताधिकार' नावाचे मोबाईल ॲप उपलब्ध करून देण्यात आले आहे. याशिवाय निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरूनही मतदारांना आपली माहिती शोधता येईल.
मतदान केंद्रांवरील सुविधा आणि कर्मचारी
मतदान प्रक्रिया सुरळीत पार पाडण्यासाठी सुमारे 2 लाख अधिकारी आणि कर्मचारी तैनात करण्यात आले आहेत. महिला मतदारांच्या सुविधेसाठी 'पिंक मतदान केंद्रे' उभारली जाणार आहेत, जिथे सर्व निवडणूक कर्मचारी आणि पोलीस कर्मचारी महिलाच असतील. ज्येष्ठ नागरिक, दिव्यांग आणि गर्भवती महिलांना मतदानासाठी रांगेत उभे न राहता प्राधान्य दिले जाईल. प्रत्येक केंद्रावर व्हिलचेअर, रॅम्प, पिण्याचे पाणी आणि सावलीची व्यवस्था करण्याच्या सूचना आयोगाने दिल्या आहेत.
आचारसंहितेचा प्रभाव
दरम्यान, आचारसंहिता लागू झाल्यामुळे आता सरकारला महापालिका क्षेत्राशी संबंधित कोणताही धोरणात्मक निर्णय घेता येणार नाही किंवा मतदारांवर प्रभाव पाडणारी नवी घोषणा करता येणार नाही. मात्र, नैसर्गिक आपत्तीच्या काळात मदत कार्य करण्यास आचारसंहितेचा अडथळा नसेल.
