Telegram CEO Pavel Durov on Ban in India : NEET-UG 2026 च्या पुनर्परीक्षेदरम्यान होणारे गैरप्रकार आणि अफवांचे पेव रोखण्यासाठी केंद्र सरकारने भारतात लोकप्रिय मेसेजिंग ॲप टेलिग्रामवर (Telegram) तात्पुरती बंदी घातली आहे. राष्ट्रीय परीक्षा एजन्सीच्या (NTA) शिफारशीनंतर माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाने (MeitY) हा अत्यंत कडक निर्णय घेतला आहे. या आदेशानुसार मंगळवारपासून ते 22 जून 2026 पर्यंत टेलिग्रामच्या वापरावर पूर्णपणे निर्बंध लादण्यात आले आहेत. दरम्यान, केंद्र सरकारच्या या आदेशाचे पालन करत गुगलने आपल्या प्ले-स्टोअरवरून हे ॲप आधीच काढून टाकले असून, ॲपल कंपनी देखील लवकरच आपल्या ॲप स्टोअरवरून टेलिग्राम हटवणार असल्याची माहिती समोर आली आहे.
बंदीचा निर्णय चुकीचा; पावेल ड्युरोव्ह यांचा संताप
सरकारच्या या भूमिकेवर टेलिग्रामचे संस्थापक आणि सीईओ (CEO) पावेल ड्युरोव्ह (Pavel Durov) यांनी तीव्र शब्दांत आक्षेप घेतला असून, सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘X’ वर आपली नाराजी व्यक्त केली आहे. ड्युरोव्ह यांनी आपल्या ट्विटमध्ये म्हटले आहे की, ‘काही युजर्सनी परीक्षेचे पेपर लीक केले म्हणून संपूर्ण ॲपवर बंदी घालणे म्हणजे भारतातील 150,000,000+ प्रामाणिक युजर्सना शिक्षा देण्यासारखे आहे. मूळ पेपर लीक करणाऱ्या मुख्य सूत्रधारांवर कारवाई करण्याऐवजी सर्वसामान्य जनतेला वेठीस धरले जात आहे.’ तसेच, ही तात्पुरती बंदी पूर्णपणे निरुपयोगी ठरली असून, पेपर लीकचे रॅकेट आता इतर मेसेजिंग ॲप्सवर स्थलांतरित झाले आहे, असा दावाही त्यांनी केला. गेल्या काही आठवड्यांत टेलिग्रामने भारतात पेपर लीक आणि फसवणूक करणाऱ्या शेकडो वाहिन्या (Channels) स्वतःहून बंद केल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
India’s IT ministry banned Telegram for one week because some users shared leaked exam questions. This punishes 150M+ ordinary Telegram users in India — not the insiders who leaked the exam materials. And the ban hasn't stopped anything. The leaks just moved to other apps. https://t.co/CzQWN4mXfb — Pavel Durov (@durov) June 16, 2026
मेसेज एडिटिंग (Message Editing) वैशिष्ट्याचा गैरवापर आणि NTA चा युक्तिवाद
परीक्षा यंत्रणेत पारदर्शकता आणण्यासाठी आणि अपप्रवृत्तींना आळा घालण्यासाठी हे पाऊल उचलणे गरजेचे होते, असा युक्तिवाद NTA कडून करण्यात आला आहे. विशेष म्हणजे, माहिती तंत्रज्ञान कायदा, 2000 च्या कलम 69A अंतर्गत हा आदेश जारी करण्यात आला असून, टेलिग्रामला भारतातील युजर्ससाठी 30 जूनपर्यंत मेसेज एडिटिंगचे वैशिष्ट्य बंद ठेवण्याचे आदेशही देण्यात आले आहेत. टेलिग्रामवरील जुने मेसेज एडिट करण्याच्या सुविधेचा गैरवापर करून अनेक चॅनलचे चालवणारे मूळ वेळ आणि तारीख न बदलता जुन्या मेसेजमध्ये थेट नवीन प्रश्नपत्रिकांचे पीडीएफ (PDF) अपलोड करत होते. यामुळे परीक्षा संपल्यानंतर ‘पेपर आधीच लीक झाला होता’ असा खोटा पुरावा आणि संभ्रम निर्माण केला जात होता, ज्याला रोखणे आवश्यक होते.
हेही वाचा – Telegram App Ban: केंद्र सरकारचा मोठा निर्णय! टेलिग्राम ॲपवर बंदी, दिली महत्त्वाची माहिती
फेक मेसेज आणि छुप्या ‘माफिया’ चॅनेल्सवर पोलिसांची करडी नजर
NTA चे महासंचालक अभिषेक सिंग यांनी वृत्तसंस्थेशी बोलताना स्पष्ट केले की, सध्या कोणताही नवीन पेपर लीक झालेला नाही, परंतु सोशल मीडियावर पसरवल्या जाणाऱ्या खोट्या मेसेजेसमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये प्रचंड मानसिक ताण आणि भीतीचे वातावरण निर्माण होत होते. गेल्या काही दिवसांत टेलिग्रामवर “PAPER LEAKED NEET”, “Re-NEET 2026”, “Private Mafia” आणि “REE NEET MAFIAA” अशा नावांनी चालवल्या जाणाऱ्या चॅनेल्स कडून कथित प्रश्नपत्रिकेसाठी काही हजारांपासून ते लाखो रुपयांपर्यंतची मागणी केली जात होती. गृह मंत्रालयाच्या अंतर्गत येणाऱ्या ‘इंडियन सायबर क्राईम कोऑर्डिनेशन सेंटर’ने (I4C) बिहार, राजस्थान आणि गुजरात पोलिसांच्या मदतीने अनेक बॉट्स आणि ग्रुप्स आधीच नष्ट केले असून, गैरप्रकार रोखण्यासाठी हा अखेरचा पर्याय म्हणून निर्णय घेण्यात आला आहे.
पुनर्परीक्षेची तारीख जाहीर; विद्यार्थ्यांना अधिकृत माहितीवर विश्वास ठेवण्याचे आवाहन
गेल्या 3 मे रोजी झालेली मूळ NEET-UG परीक्षा विविध गैरप्रकार आणि अनियमिततेच्या आरोपांमुळे रद्द करण्यात आली होती, ज्यामुळे लाखो विद्यार्थ्यांचे भविष्य टांगणीला लागले होते. आता ही महत्त्वाची पुनर्परीक्षा येत्या 21 जून रोजी होणार असून, कोणत्याही प्रकारचा अनुचित प्रकार घडू नये यासाठी प्रशासन सज्ज झाले आहे. NTA ने सर्व विद्यार्थ्यांना आणि पालकांना कोणत्याही फसव्या दाव्यांना बळी न पडण्याचे आवाहन केले आहे. कोणत्याही संशयास्पद पैशांच्या मागणीची किंवा फसवणुकीची तक्रार राष्ट्रीय सायबर क्राईम हेल्पलाइन नंबर 1930 वर किंवा अधिकृत पोर्टलवर त्वरित नोंदवावी, असेही सांगण्यात आले आहे.
बंदीच्या निर्णयावरून सायबर तज्ज्ञ आणि विद्यार्थ्यांमध्ये मतमतांतरे
सरकारच्या या देशव्यापी बंदीच्या निर्णयावर इंटरनेट फ्रीडम फाउंडेशनने (IFF) टीका केली असून, याला ‘बँड-एड सोल्यूशन’ म्हणजेच केवळ वरवरचा आणि असंतुलित उपाय म्हटले आहे. आयआयटी कानपूरच्या (IIT Kanpur) C3iHub चे सायबर तज्ज्ञ निसर्ग अधिकारी यांच्या मते, टेलिग्रामचे डिझाईन अशा पद्धतीचे आहे की, प्रोक्सी आणि इतर मार्गांनी त्याचा वापर सहज सुरू ठेवता येतो, त्यामुळे या बंदीचा फारसा उपयोग होणार नाही. मात्र, आयआयटी कानपूरचे संचालक मणिंद्र अग्रवाल यांनी या निर्णयाचे समर्थन करताना सांगितले की, टेलिग्रामवरील मेसेज एडिटिंगचे वैशिष्ट्य इतर कोणत्याही सोशल मीडिया ॲपवर नाही आणि ते अत्यंत धोकादायक आहे. तर दुसऱ्या बाजूला, सार्थक सिद्धांत या 18 वर्षीय विद्यार्थ्याने प्रश्न उपस्थित केला आहे की, केवळ काही गैरप्रकार होतात म्हणून संपूर्ण संवाद माध्यम बंद करणे कितपत योग्य आहे आणि अशीच कारवाई व्हॉट्सॲप किंवा वृत्तवाहिन्यांवर का केली जात नाही?
