Strait of Hormuz: इराणने जगातील अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या 'होर्मुझ सामुद्रधुनी'वर (Strait of Hormuz) आपले नियंत्रण अधिक घट्ट करण्यासाठी एका नवीन संस्थेची स्थापना केली आहे. इराणच्या सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेने 'पर्शियन गल्फ स्ट्रेट ऑथॉरिटी' (PGSA) नावाच्या या नवीन संस्थेची घोषणा केली आहे. या नव्या यंत्रणेमुळे आता या सामुद्रधुनीतून प्रवास करणाऱ्या प्रत्येक जहाजावर इराणची थेट नजर असणार आहे.
'पर्शियन गल्फ स्ट्रेट ऑथॉरिटी' (PGSA) ची स्थापना आणि कार्य
जगाचा सुमारे 20 टक्के ऊर्जा पुरवठा होर्मुझ सामुद्रधुनीतून होतो, त्यामुळे या जलमार्गाचे महत्त्व अनन्यसाधारण आहे. इराणच्या संसदेतील राष्ट्रीय सुरक्षा समितीचे प्रमुख इब्राहिम अझीझी यांनी स्पष्ट केले की, सागरी वाहतुकीचे व्यवस्थापन करण्यासाठी ही एक व्यावसायिक यंत्रणा कार्यान्वित करण्यात आली आहे. ही संस्था होर्मुझ सामुद्रधुनीमध्ये घडणाऱ्या विविध हालचालींविषयी अपडेटेड माहिती पुरवेल. या जलमार्गातून प्रवास करणाऱ्या जहाजांना आता ईमेलद्वारे विविध अटी आणि शर्ती कळवल्या जात असून, इराणने या प्रवासासाठी 'पथकर' (Toll) देखील जाहीर केला आहे.
वाढता तणाव आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम
इराणने उचललेले हे पाऊल त्यांच्या व्यापक रणनीतीचा भाग असल्याचे मानले जात आहे. 28 फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने केलेल्या हल्ल्यांनंतर इराणने या सामुद्रधुनीतून होणारी बहुतांश वाहतूक आधीच थांबवली होती. इराणच्या या निर्णयामुळे जागतिक बाजारपेठेत खळबळ उडाली आहे. अमेरिकेने इराणच्या बंदरांवर नौदल-नाकेबंदी (Naval blockade) लागू केली असताना, इराणने होर्मुझवर आपले सार्वभौमत्व सिद्ध करण्याचा प्रयत्न केला आहे. तज्ज्ञांच्या मते, जर ही परिस्थिती अशीच राहिली, तर जागतिक स्तरावर कच्च्या तेलाच्या किमती गगनाला भिडू शकतात.
होर्मुझची सामुद्रधुनी का आहे महत्त्वाची?
होर्मुझची सामुद्रधुनी पर्शियन आखाताला अरबी समुद्र आणि हिंदी महासागराशी जोडते. सौदी अरेबिया, इराक, कुवेत आणि संयुक्त अरब अमिराती यांसारख्या प्रमुख तेल-उत्पादक देशांमधील कच्चे तेल याच मार्गाने जगापर्यंत पोहोचते. जागतिक ऊर्जा पुरवठ्याची जीवनवाहिनी मानल्या जाणाऱ्या या मार्गातून दररोज प्रचंड प्रमाणात तेल आणि वायूची वाहतूक होते. इराणने या मार्गाची नाकेबंदी केल्यास किंवा कडक नियम लागू केल्यास त्याचा जागतिक अर्थव्यवस्थेवर गंभीर परिणाम होण्याची दाट शक्यता आहे. इराणच्या या वाढत्या आक्रमकतेमुळे अमेरिका आणि इराणमधील तणाव आता एका नव्या वळणावर पोहोचला आहे.
