BSF Border Strategy: पश्चिम बंगालमधील भारत-बांगलादेश सीमा हा घुसखोरीच्या दृष्टीने अत्यंत संवेदनशील भाग मानला जातो. या सीमेवरील नद्या, नाल्या आणि दलदलीचा प्रदेश सुरक्षा दलांसमोर मोठे आव्हान उभे करतो. या परिस्थितीवर मात करण्यासाठी सीमा सुरक्षा दलाने (BSF) आता एक अत्यंत नाविन्यपूर्ण आणि अपारंपारिक योजना आखली आहे. या योजनेनुसार, ज्या भागात कुंपण घालणे अशक्य आहे, तिथे घुसखोरांना रोखण्यासाठी विषारी साप, विंचू आणि मगरींची मदत घेतली जाणार आहे.
का आखली जातेय ही अनोखी योजना?
भारत आणि बांगलादेश दरम्यान सुमारे 5,000 किलोमीटर लांबीची सीमा आहे. यातील सुमारे 180 किलोमीटरचा भाग हा फेणी, इचामती, गंगा/पद्मा आणि मुहुरी यांसारख्या नद्यांनी व्यापलेला असून काही ठिकाणी मोठी दलदल आहे. भौगोलिक परिस्थितीमुळे या संपूर्ण पट्ट्यावर प्रत्यक्ष लोखंडी कुंपण (Fencing) उभारणे तांत्रिकदृष्ट्या कठीण आहे. नेमक्या याच संधीचा फायदा घेऊन घुसखोर भारतात शिरकाव करण्याचा प्रयत्न करतात. या घुसखोरीला पूर्णपणे आळा घालण्यासाठी BSF आता 'प्रतिबंध-प्रथम' (Deterrence-First) या रणनीतीवर काम करत आहे.
नद्यांच्या काठावर 'नॅचरल' पहारा
BSF च्या सूत्रांनी या नियोजनाची माहिती दिली आहे. या योजनेअंतर्गत सीमेवरील अशी काही विशिष्ट क्षेत्रे निश्चित केली जात आहेत, जिथे नैसर्गिकरीत्या विषारी साप, विंचू आणि मगरींना वास्तव्यास प्रवृत्त केले जाईल किंवा तैनात केले जाईल. विशेषतः नद्यांच्या पात्रात मगरींचा वावर वाढवल्यास जलमार्गाने होणारी घुसखोरी रोखण्यास मोठी मदत होऊ शकते. या उपक्रमाबाबत अद्याप अधिकृत आदेश जारी झाले नसले तरी, नियोजनाची प्रक्रिया प्राथमिक स्तरावर सुरू आहे.
आधुनिक तंत्रज्ञानाला निसर्गाची जोड
सध्या भारत-बांगलादेश सीमेचे रक्षण करण्यासाठी BSF कडून ड्रोन, सेन्सर्स, इन्फ्रारेड कॅमेरे आणि हाय-टेक पाळत ठेवणारी यंत्रणा वापरली जात आहे. मात्र, मानवी तस्कर आणि घुसखोर अनेकदा या तांत्रिक मर्यादांचा शोध घेतात. अशा वेळी साप आणि मगरींसारख्या नैसर्गिक धोक्यांमुळे घुसखोरांमध्ये भीती निर्माण होईल आणि ते या भागात पाऊल ठेवण्यास धजावणार नाहीत, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे.
घुसखोरीचे 'हॉटस्पॉट' ठरणार अभेद्य
पश्चिम बंगालमधील हा सीमावर्ती विभाग घुसखोरीच्या वारंवार होणाऱ्या प्रयत्नांचे मुख्य केंद्र (Hotspot) राहिला आहे. BSF अशा प्रयत्नांना हाणून पाडण्यात सहसा यशस्वी होत असले तरी, सुरक्षेचा अतिरिक्त स्तर म्हणून या अपारंपारिक मार्गाचा गांभीर्याने विचार केला जात आहे. जर ही योजना प्रत्यक्षात आली, तर जगातील ही पहिलीच अशी सीमा असेल जिथे वन्यजीवांचा वापर थेट सीमेच्या संरक्षणासाठी केला जाईल.
