मुंबई : पत्नीपासून विभक्त झालेल्या पतीने मुलाचा ताबा स्वतःला मिळावा, यासाठी उच्च न्यायालयात धाव घेतली होती. त्या मुलाची आई त्याची नीट काळजी घेऊ शकत नाही, तिने मुलाची काळजी घेण्यासाठी मोलकरीण ठेवली आहे, असे या पतीने म्हटले होते. मात्र, न्यायालयाने असे निरीक्षण नोंदवले आहे की, स्वतःच्या लहान मुलाची काळजी घेण्यासाठी आईने मोलकरणीला मदतीला ठेवणे ही काही फार मोठी बाब नाही. शिवाय, तिला तिच्या बाळाचा ताबा नाकारण्यासाठी किंवा मातृत्वाचा तिचा अधिकार नाकारण्यासाठी हे कारण होऊ शकत नाही.
मुलाच्या ताबा मिळवण्यासाठी त्याच्या आई आणि वडिलांच्यातील लढाईत न्यायालयाने वडिलांचा आक्षेप फेटाळून लावला. तसेच, अशा व्यवस्था बाळ असलेल्या कुटुंबांमध्ये सामान्य आहेत आणि त्या स्वतःहून आईकडून दुर्लक्ष किंवा आईची मूल सांभाळण्यात असलेली अक्षमता दर्शवत नाहीत, असेही न्यायालयाने म्हटले.
हेही वाचा – 'हुंडा प्रकरणी तक्रार दाखल झाली नसली तरी, छळाचा आरोप खोटा ठरत नाही..,' उच्च न्यायालयाची महत्त्वाची टिप्पणी
जून 2023 मध्ये जन्मलेल्या त्यांच्या तान्ह्या मुलाच्या ताब्यावरून एका विवाहित जोडप्यातील वादातून हा खटला सुरू झाला. वैवाहिक घर सोडल्यानंतर, आईने पालक आणि पालक कायद्याअंतर्गत कुटुंब न्यायालयात मुलाचा कायमचा ताबा मिळविण्यासाठी याचिका दाखल केली. तिने अंतरिम ताब्याची मागणी देखील केली, जी 30 जानेवारी 2024 रोजी मंजूर करण्यात आली.
बाळाच्या वडिलांनी मुंबई उच्च न्यायालयाच्या औरंगाबाद खंडपीठासमोर या अंतरिम आदेशाला आव्हान दिले. यामध्ये असा युक्तिवाद करण्यात आला की, आई स्वतः मुलाची काळजी घेत नव्हती आणि त्याऐवजी तिने एका मोलकरणीला काळजी घेण्याचे काम सोपवले होते. त्यांनी याचिकेत असे म्हटले होते की, आईला तिच्या प्रसूतीनंतरच्या मानसिक आरोग्याच्या समस्याही आहेत. तेव्हा, तिच्याकडे बाळाचा ताबा देण्याचा निर्णय रद्द करण्याची आवश्यकता आहे.
न्यायमूर्ती आर.एम. जोशी यांच्या खंडपीठाने हा युक्तिवाद फेटाळून लावताना, असे नमूद केले की, बाळाची काळजी घेणाऱ्या अनेक मातांसाठी, विशेषतः शहरी कुटुंबांमध्ये, घरगुती मदत घेणे किंवा मोलकरणीची मदत घेणे हा एक सामान्य आणि व्यावहारिक निर्णय आहे.
पुढे न्यायालयाने निरीक्षण नोंदवले:
"प्रतिवादीने एखाद्या मोलकरणीला कामावर ठेवले आहे हे मान्य केले असले तरी, घरात लहान मूल असल्यास मोलकरणीला कामावर ठेवणे ही काही फार मोठी किंवा विचित्र बाब नाही. अशा परिस्थितीत, ही वस्तुस्थिती जरी सत्य असल्याचे मान्य केले तरी, यामुळे बाळाचा ताबा आईकडून काढून घेण्याचे कारण बनू शकत नाही."
शिवाय, खंडपीठाने यावर भर दिला की, बाळाचे वडील आईकडे मुलाचा ताबा असणे हानिकारक किंवा मुलाच्या कल्याणाविरुद्ध असल्याचे सिद्ध करण्यासाठी कोणतेही ठोस साहित्य किंवा पुरावा दाखवण्यात अपयशी ठरले आहेत.
बाळंतपणानंतर चिंता आणि नैराश्य ही बाब सामान्य आहे आणि ती स्वतःहून आईला तिच्या बाळाचे पालनपोषण करण्यास असमर्थ असल्याचे सिद्ध करत नाही, असे न्यायालयाने निरीक्षण नोंदवले. प्रतिवादी चांगली कार्यरत असल्याचे, वैध ड्रायव्हिंग लायसन्स असलेले, पुण्यात स्वतंत्रपणे फिरत असल्याचे आणि हानिकारक वर्तनाचे कोणतेही लक्षण नसल्याचे कुटुंब न्यायालयाच्या निकालाचा उल्लेख न्यायालयाने केला. प्रतिवादीने सादर केलेल्या वैद्यकीय प्रमाणपत्रातून बाळाची काळजी घेण्याची तिची क्षमता सिद्ध झाली आहे असे नमूद केले.
आईच्या केसला बळकटी देत, न्यायालयाने नमूद केले की, मूल सुमारे आठ महिन्यांपासून तिच्या ताब्यात होते आणि त्या काळात मुलाच्या आरोग्याबद्दल, सुरक्षिततेबद्दल किंवा विकासाबद्दल कोणतीही चिंता व्यक्त करण्यात आली नव्हती. वैद्यकीय नोंदींवरूनही असे दिसून आले की, मुलाचे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य सामान्य होते.
याशिवाय, न्यायमूर्ती जोशी यांनी कौटुंबिक न्यायालयाच्या आदेशात हस्तक्षेप करण्यासही नकार दिला. विशेषतः ज्या भागात न्यायालयाने आईबद्दल ‘अयोग्य’ भाषा वापरल्याबद्दल वडिलांना ५,००० रुपयांचा दंड ठोठावला आहे. कुटुंब न्यायालयात दाखल केलेल्या याचिकांमध्ये, वडिलांनी आई बाळाला स्तनपान देऊ शकत नसल्याबद्दल काही आक्षेपार्ह टिप्पणी केली होती.
“कायदेशीर याचिकांमध्ये अयोग्य आणि अपमानास्पद वाक्ये/शब्दांचा वापर केल्याने व्यक्तींच्या लिंगाच्या आधारावर त्यांची प्रतिष्ठा कमी होते. अशा याचिकांमध्ये वापरलेली भाषा परवानगी असलेल्या मर्यादेपलीकडे आहे. त्यामुळे, अशा अनुचित भाषेचा वापर केल्याबद्दल वडिलांना काही प्रमाणात दंड आकारणे आवश्यक आहे”, असं न्यायाधीश म्हणाले. कौटुंबिक न्यायालयाच्या निकालातील आक्षेपार्ह टिपण्णी वाचून दाखवल्यानंतर न्यायमूर्ती जोशी म्हणाले की, न्यायालयाने इतकी नाममात्र रक्कम आकारून उदारता दाखवली आहे.
शेवटी, उच्च न्यायालयाने वडिलांच्या याचिकेत कोणतेही तथ्य आढळले नाही आणि आईला अंतरिम ताबा देण्याचा कौटुंबिक न्यायालयाचा आदेश कायम ठेवला.
