Iran Flash Flood after Drought : इराणमध्ये अनेक महिन्यांच्या भीषण दुष्काळानंतर (Drought) सोमवार, 17 नोव्हेंबर 2025 रोजी देशाच्या पश्चिम भागांमध्ये मुसळधार पाऊस झाला आणि अनेक ठिकाणी अचानक पूर (Flash Flood) आला. इराण सध्या दशकातील सर्वात वाईट पर्जन्य आणि पाण्याच्या संकटाचा सामना करत आहे, जिथे यावर्षी सरासरीपेक्षा 85% कमी पाऊस झाला आहे. यामुळे राजधानी तेहरानसह अनेक भागांमध्ये नळाला पाणी येणे बंद झाले आहे आणि जलसंकट अधिक गडद झाले आहे.
दुष्काळाची कारणे आणि तीव्रता
इराणमधील हा दुष्काळ अनेक मोठ्या कारणांमुळे गंभीर झाला आहे. या संकटाचे मोठे कारण म्हणजे पाण्याचे चुकीचे व्यवस्थापन (Mismanagement), अवैध विहिरी खोदणे आणि शेतीत पाण्याची प्रचंड नासाडी (इराणमध्ये 90% पाणी शेतीत वापरले जाते) ही आहेत. यासोबतच हवामान बदलामुळे (Climate Change) दुष्काळाची तीव्रता अधिक वाढली आहे. काही प्रांतांमध्ये पावसाळ्याला सुरुवात होऊन 50 दिवस उलटले तरी एक थेंबही पाणी पडलेले नाही. अनेक शहरे पाणी रेशनिंगवर (Rationing) चालवली जात आहेत आणि लोक पाण्याच्या टाक्या (Water Tanks) खरेदी करण्यासाठी लांबच लांब रांगा लावत आहेत.
हेही वाचा – भयंकर दुष्काळ! नद्या कोरड्या ठणठणीत, धरणं आटली; या देशातलं पाणी दोन आठवड्यांत संपणार?
क्लाउड सीडिंगनंतर अचानक पूर का आला?
दुष्काळावर मात करण्यासाठी सरकारने आठवड्याच्या शेवटी 'क्लाउड सीडिंग' (Cloud Seeding) तंत्रज्ञान वापरण्यास सुरुवात केली. शनिवारी पहिल्यांदा उत्तर-पश्चिम भागातील उर्मिया सरोवराच्या परिसरात ढगांवर रसायने फवारण्यात आली. मात्र, दीर्घकाळ चाललेल्या दुष्काळामुळे माती इतकी कोरडी आणि कठीण झाली होती की ती पाऊस शोषू शकली नाही. परिणामी, पाऊस पडताच पाणी वेगाने वाहू लागले आणि अचानक पूर आला. पश्चिम प्रांतातील इलाम आणि कुर्दिस्तानच्या काही भागांतील रस्ते आणि घरे पाण्याखाली गेली आहेत. ही किरकोळ पूरस्थिती असली तरी, 17 आणि 18 नोव्हेंबरला आणखी पावसाची शक्यता हवामान विभागाने वर्तवली आहे.
'क्लाउड सीडिंग' एक तात्पुरता उपाय
क्लाउड सीडिंग हे ढगांमध्ये सिल्व्हर आयोडाइड (Silver Iodide) सारखी रसायने टाकून पाऊस वाढवण्याचे एक तंत्र आहे. तथापि, इराणच्या हवामान विभागाच्या प्रमुख सहर ताजबख्श यांनी सरकारी टीव्हीवर स्पष्ट केले आहे की, क्लाउड सीडिंग हे खूप महाग आहे आणि यामुळे होणारा पाऊस आपल्या पाणी संकटाचे कायमस्वरूपी समाधान करण्यासाठी पुरेसा नाही. हे फक्त तात्पुरते उपाय आहे. सध्या इराण सरकार पाण्याचे राशनिंग आणि क्लाउड सीडिंगसारख्या आपत्कालीन योजना चालवत आहे. मात्र, तज्ञांचे मत आहे की, पाण्याचे नियोजन सुधारणे, शेतीमध्ये पाण्याची बचत करणे आणि हवामान बदलाचा सामना करणे हाच खरा उपाय आहे. इराणची ही परिस्थिती जागतिक स्तरावर हवामान बदलाची (Climate Change) गंभीरता दर्शवत आहे.
