Share Market Crash: भारतीय शेअर बाजारात सोमवारी मोठी घसरण दिसून आली. सकाळच्या सत्रात बाजार तेजीत असल्याचे दिसत होते. मात्र, दुपारपर्यंत बाजारातील वातावरण पूर्णपणे बदलले. बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंजचा (BSE) प्रमुख निर्देशांक, 'सेन्सेक्स', दिवसाच्या सर्वोच्च पातळीवरून सुमारे 1,100 अंशांनी खाली कोसळला. दरम्यान, नॅशनल स्टॉक एक्सचेंजचा (NSE) 'निफ्टी' देखील 23,400 अंशांच्या पातळीच्या खाली घसरला. या अचानक आणि मोठ्या घसरणीमुळे संपूर्ण बाजारात विक्रीचा दबाव वाढला, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण झाले. सक्रिय व्यवहार सत्राच्या मध्यभागी नक्की काय बिघडले असावे, या विचारात गुंतवणूकदार गोंधळून गेले होते.
सुरुवातीची विक्रमी झेप ठरली अपयशी; गुंतवणूकदारांचा नफावसुलीवर भर
सकाळच्या सुरुवातीच्या व्यवहारात, सेन्सेक्स 75,367 या विक्रमी उच्चांकावर पोहोचला होता; मात्र, मोठ्या प्रमाणावर झालेल्या विक्रीमुळे तो अखेरीस 74,267.34 अंशांवर बंद झाला. यात 508 अंशांची घसरण नोंदवली गेली. त्याचप्रमाणे, निफ्टीलाही दिवसाचा उच्चांक टिकवून ठेवता आला नाही आणि सुमारे 165.15 अंशांची घसरण होऊन तो 23,382.60 अंशांवर स्थिरावला. बाजारातील विश्लेषक या अचानक आलेल्या घसरणीचे मुख्य श्रेय दोन प्रमुख घटकांना देतात. एक जागतिक आणि दुसरा देशांतर्गत ज्यांनी गुंतवणूकदारांचा आत्मविश्वास डगमगून टाकला.
अमेरिका आणि इराण यांच्यातील शांतता कराराबाबतची अनिश्चितता
बाजारातील या घसरणीमागील प्राथमिक आणि सर्वात महत्त्वपूर्ण कारण म्हणजे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सध्या सुरू असलेली भू-राजकीय अस्थिरता. विशेषतः, अमेरिका (US) आणि इराण यांच्यात 60 दिवसांच्या युद्धविराम कराराबाबत सध्या चर्चा सुरू आहे; मात्र, या कराराला अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्याकडून अद्याप अंतिम मंजुरी मिळालेली नाही. विविध प्रसारमाध्यमांच्या वृत्तांनुसार, राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी असे म्हटले आहे की, इराणसोबतच्या प्रस्तावित कराराचा बहुतांश भाग हा त्या देशाच्या अणुकार्यक्रमाशी संबंधित आहे. शिवाय, ट्रम्प यांनी हे देखील स्पष्ट केले आहे की, हा करार अंतिम करण्यासाठी त्यांना कोणतीही घाई नाही. 'फॉक्स न्यूज'ला दिलेल्या एका मुलाखतीत, त्यांनी सांगितले की, त्यांचा उद्देश एक असा भक्कम करार घडवून आणणे हा आहे, जो इराण कधीही अण्वस्त्रे विकसित करू शकणार नाही याची पूर्ण खात्री देईल. 'CNBC' च्या एका अहवालानेही या माहितीला दुजोरा दिला आहे.
राजकीय तणावाच्या या पार्श्वभूमीवर, आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाचे दर 94 डॉलर्स प्रति बॅरलच्या पातळीवर स्थिरावले होते. अमेरिका आणि इराण यांच्यात सुरू असलेल्या शांतता चर्चांची दिशा काय असेल, याविषयी गुंतवणूकदार अत्यंत सावध पवित्रा घेत आहेत. जर या चर्चा निष्फळ ठरल्या, तर कच्च्या तेलाच्या दरात आणखी वाढ होण्याची शक्यता आहे आणि ही परिस्थिती भारतासारख्या आयातदार अर्थव्यवस्थेसाठी शुभसंकेत मानली जात नाही.
परदेशी गुंतवणूकदारांकडून (FIIs) मोठ्या प्रमाणावर समभागांची विक्री
बाजारातील घसरणीमागील दुसरे प्रमुख कारण म्हणजे, परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (FIIs) देशांतर्गत बाजारात केलेली आक्रमक समभाग-विक्री (sell-off). बाजारातील प्राथमिक आकडेवारीनुसार, या परदेशी गुंतवणूकदारांनी शुक्रवारी एकाच व्यवहाराच्या सत्रात सुमारे 21,106 कोटी रुपयांचे समभाग विकले. या मोठ्या प्रमाणावरील विक्रीच्या दबावामुळे, 'निफ्टी 50' (Nifty 50) निर्देशांक 1.5 टक्क्यांनी कोसळला आणि दोन आठवड्यांतील आपल्या नीचांकी पातळीवर बंद झाला. या तीव्र विक्रीच्या दबावामागे 'MSCI निर्देशांकाचे' (MSCI Index) मे महिन्यातील पुनर्संतुलन (rebalancing) हे मूळ कारण होते. हे पुनर्संतुलन शुक्रवारी भारतीय प्रमाणवेळेनुसार दुपारी 3:00 वाजता अंमलात आले. 'गोल्डमन सॅक्स' या जागतिक ब्रोकरेज संस्थेने यापूर्वीच एका अहवालात असा अंदाज वर्तवला होता की, या समायोजनामुळे भारतीय समभाग बाजारातून परदेशी भांडवलाचा सुमारे 870 दशलक्ष डॉलर्सचा बहिर्प्रवाह होऊ शकतो.
व्यवहारांची उलाढाल विक्रमी पातळीवर; 2.87 लाख कोटींचा टप्पा पार
या समायोजनाचा थेट परिणाम म्हणून, शुक्रवारी नॅशनल स्टॉक एक्स्चेंजवरील (NSE) एकूण व्यवहारांची उलाढाल किंवा व्यवहार-खंड विक्रमी उच्चांकावर पोहोचली आणि तिने 2.87 लाख कोटी रुपयांचा टप्पा ओलांडला. शिवाय, इतिहासात पहिल्यांदाच, केवळ 'निफ्टी 50' निर्देशांकाशी संबंधित व्यवहारांची उलाढाल 1 लाख कोटी रुपयांचा ऐतिहासिक टप्पा पार करून गेली. परदेशी गुंतवणूकदारांनी अचानकपणे भांडवल काढून घेतल्यामुळे बाजारातील एकूण वातावरण बिघडले आणि त्यामुळे सर्वच स्तरांवर समभाग-विक्रीची लाट उसळली.
