What is ATC System: देशाच्या प्रमुख हवाई मार्गावर शुक्रवारी सकाळी मोठा गोंधळ उडाला. इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरील एअर ट्रॅफिक कंट्रोल (ATC) प्रणालीतील तांत्रिक बिघाडामुळे दिल्लीहून आणि उत्तर भारतातील अनेक विमानांचे सेवेवर परिणाम झाला. यामुळे सुमारे 300 उड्डाणे प्रभावित झाली. याचा फटका मुंबई आणि इतर ठिकाणीही झाला. एटीसी सिस्टमवरील काही सॉफ्टवेअर त्रुटींमुळे तात्पुरती व्यवस्थापना मॅन्युअली करण्यात आली.
एअर ट्रॅफिक कंट्रोल म्हणजे काय?
एअर ट्रॅफिक कंट्रोल म्हणजे विमानांच्या हालचालीचे निरीक्षण आणि मार्गदर्शन करणारी तंत्रसंकुल व टीम. रडार, ट्रान्सपॉंडर, रेडिओ आणि हवामान संवेदक यांचा वापर करून एटीसी विमानांची स्थिती, उंची आणि फिरून जाण्याचे मार्ग सतत बघते. याचा मुख्य उद्देश म्हणजे हवेत सुरक्षित अंतर राखून, टेकऑफ व लँडिंगचे वेळापत्रक सुसंगत ठेवणे. व्यावसायिक, खासगी किंवा लष्करी विमानांची वाहतूक एटीसीच्या नियंत्रणाखाली असते.
हेही वाचा – SC order on Stray Dogs : 'सार्वजनिक ठिकाणांवरून भटक्या कुत्र्यांना ताबडतोब काढा'; सर्वोच्च न्यायालयाचे आदेश
ATC प्रणाली कशी काम करते?
एटीसी सिस्टम रडार फीड्स, फ्लाइट प्लॅन्स, ट्रान्सपॉंडर सिग्नल आणि हवामान या स्रोतांमधून डेटा एकत्र करते. या डेटावर प्रक्रिया करून एक लाईव्ह हवाई नकाशा तयार होतो. प्रेडिक्टिव अल्गोरिदमच्या मदतीने संभाव्य टक्कर किंवा मार्ग ओळखून नियंत्रकांना आगाऊ सूचना दिल्या जातात. टेकऑफच्या आधी धावपट्टीची मंजुरी, टॅक्सी मार्गांचा समन्वय आणि हवेत विमानांची उंची आणि गतीचे नियंत्रण हे सर्व एटीसीद्वारे होते.
दिल्ली आणि मुंबई विमानतळावर ATC सिस्टीममध्ये बिघाड
आज दिल्ली आणि मुंबई विमानतळावर ATC सिस्टीममध्ये बिघाड झाला. प्राथमिक अहवालानुसार, आटोमॅटिक मेसेज स्विच सिस्टीम (AMSS) किंवा इतर संबंधित सॉफ्टवेअर मॉड्युलमधील दोषामुळे योग्य माहिती वेळेवर प्राप्त होत नव्हती. परिणामी फ्लाइट शेड्युल, लँडिंग-टेकऑफ परवानग्या आदीमध्ये गोंधळ उडाला. अनेक उड्डाणे रद्द किंवा विलंबीत करण्याच्या निर्णयांना कंट्रोलरांना मॅन्युअली हाताळावे लागले.
GPS स्पूफिंग
तपासात आणखी गंभीर घटक उघडकीस आला: GPS स्पूफिंगचा संशय. GPS स्पूफिंग म्हणजे बनावट उपग्रह सिग्नल प्रसारित करून नेव्हिगेशन सिस्टीमला चुकीची स्थानिक माहिती देणे. यामुळे विमानांचे ऑन-बोर्ड नेव्हिगेशन चुकीच्या स्थानावर दाखवू शकते. उदा. एखादे विमान खरेतर दिल्लीजवळ असताना चंदीगडवर असल्याचे उपकरणांवर दिसू शकते. हे GPS जॅमिंगपेक्षा वेगळे आहे. जॅमिंग सिग्नल बंद करतो, तर स्पूफिंग चुकीचा डेटा देऊन दिशाभूल करतो.
स्पूफिंगचे प्रभाव आणि धोके
स्पूफिंगमुळे टेकऑफ/लँडिंग मार्ग चुकीचे निर्देशित होऊ शकतात, हवाई मार्ग ठोकावटीने बदलण्यासाठी ऑपरेटरला भाग पाडू शकतात आणि परिणामी सुरक्षा धोक्याचे निवारण करणे कठीण होते. त्यामुळे एटीसीवर अतिरिक्त ताण येतो आणि विमान कंपन्यांना व प्रवाशांना प्रचंड त्रास सहन करावा लागतो.
काय उपाय केले जात आहेत?
सध्या एटीसीच्या सॉफ्टवेअर मॉड्यूलची तपासणी सुरू आहे. काही वेळेस मॅन्युअल ऑपरेशन्सद्वारे तात्पुरती सेवापूर्ती करुन विमानांच्या हालचालींना सुरळीत केले जात आहे. तथापी, हवामान, रडार व ट्रान्सपॉंडरवरील सर्व सिग्नलची पडताळणी केली जात आहे.
एटीसीच्या मर्यादा आणि भविष्यकालीन सुरक्षा
आधुनिक एटीसीवर वाढत्या अवलंबित्वामुळे सायबरधोक्यांची जास्त भीती आहे. उपग्रह-आधारित नेव्हिगेशन व डिजिटल कम्युनिकेशन अधिक प्रभावी असले तरी त्यांचे सुरक्षेवरील उपायही तितकेच महत्त्वाचे आहेत. स्पूफिंग व जॅमिंगचा धोका कमी करण्यासाठी एन्क्रिप्टेड सिग्नल व उपग्रह-आधारित बॅकलॉग प्रणालींचा वापर केल्या जाण्याची शिफारस केली जाते. दरम्यान आज मोठ्या तांत्रिक अडचणीमुळे हवाई वाहतूक ठप्प झाली आणि प्रवाशांना मोठा त्रास सहन करावा लागला. सध्या तज्ञ या तांत्रिक बिघाडामागीर तपास करत आहेत.
