Marathi Bhasha Gaurav Din : नॅशनल कौन्सिल ऑफ एज्युकेशनल रिसर्च अँड ट्रेनिंग (NCERT) नुसार, कोणत्याही भाषेचा इतिहास हा त्या संस्कृतीचा आरसा असतो. मराठी भाषेचा वारसा हजारो वर्षांचा असला, तरी 27 फेब्रुवारी हा दिवस आधुनिक मराठी साहित्यातील एका सुवर्णकाळाची आठवण करून देतो. मराठी साहित्यातील दैदिप्यमान नक्षत्र, ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते कवी विष्णू वामन शिरवाडकर उर्फ 'कुसुमाग्रज' यांच्या जन्मदिनानिमित्त दरवर्षी 27 फेब्रुवारी हा दिवस 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून साजरा केला जातो. महाराष्ट्राच्या मातीतील शब्दांचा वारसा जपणाऱ्या या दिवसाचा इतिहास अत्यंत गौरवशाली आहे.
दिवसाची पार्श्वभूमी आणि कुसुमाग्रजांचे योगदान
कुसुमाग्रज जयंती: कवी कुसुमाग्रज यांचा जन्म 27 फेब्रुवारी 1912 रोजी झाला. त्यांनी मराठी साहित्याला एका नव्या उंचीवर नेऊन ठेवले. त्यांनी मराठी साहित्यात कविता, नाटके, कादंबऱ्या आणि कथांच्या माध्यमातून मोलाचे योगदान दिले.
ज्ञानपीठ सन्मान: 1987 मध्ये त्यांना साहित्यातील सर्वोच्च 'ज्ञानपीठ पुरस्कार' देऊन गौरवण्यात आले. वि. स. खांडेकर यांच्यानंतर हा सन्मान मिळवणारे ते दुसरे मराठी साहित्यिक होते.
क्रांतिकारी लेखन: त्यांच्या 'विशाखा' या काव्यसंग्रहाने स्वातंत्र्यलढ्यात मोठी प्रेरणा दिली होती, तर 'नटसम्राट' नाटकाने मराठी रंगभूमीचा इतिहास सुवर्णक्षरांनी लिहिला.
अधिकृत घोषणा आणि सुरुवात
निर्णयाची तारीख: महाराष्ट्र सरकारने 21 जानेवारी 2013 रोजी एका शासन निर्णयाद्वारे (GR) कुसुमाग्रजांचा वाढदिवस 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून साजरा करण्याची अधिकृत घोषणा केली. मराठी भाषेचे जतन, संवर्धन आणि मराठी साहित्याचा प्रसार तरुण पिढीपर्यंत पोहोचवणे हा या दिनाचा मुख्य हेतू आहे.
मराठी भाषेला 'अभिजात' दर्जाचा बहुमान
मराठी भाषेचा इतिहास हा केवळ साहित्यापुरता मर्यादित नसून तो हजारो वर्षांच्या उत्क्रांतीचा प्रवास आहे. केंद्र सरकारने 3 ऑक्टोबर 2024 रोजी मराठी भाषेला 'अभिजात भाषेचा' (Classical Language) दर्जा प्रदान केला. हा दिवस मराठीच्या इतिहासातील एक ऐतिहासिक वळण ठरला. यामुळे संस्कृत, तमिळ, तेलुगू, कन्नड आणि मल्याळम या भाषांच्या रांगेत आता मराठीचाही सन्मान होत आहे. ज्यामुळे या दिवसाचे महत्त्व आता कैक पटीने वाढले आहे. अभिजात दर्जा मिळाल्यामुळे मराठी भाषेच्या संशोधनासाठी आणि संवर्धनासाठी आता मोठ्या प्रमाणावर केंद्रीय निधी आणि संधी उपलब्ध झाल्या आहेत.
मराठी राजभाषा दिन आणि गौरव दिन यातील फरक
अनेकांना या दोन दिवसांबाबत संभ्रम असतो, परंतु त्यातील तांत्रिक फरक असा आहे –
मराठी राजभाषा दिन (1 मे): 1 मे 1960 रोजी महाराष्ट्र राज्याची स्थापना झाली. राज्य कारभाराची भाषा म्हणून मराठीला अधिकृत स्थान मिळाल्याने हा दिवस 'राजभाषा दिन' म्हणून साजरा होतो.
मराठी भाषा गौरव दिन (27 फेब्रुवारी): हा दिवस केवळ कुसुमाग्रजांच्या साहित्यिक योगदानाचा आणि मराठी भाषेच्या सांस्कृतिक समृद्धीचा गौरव करण्यासाठी राखीव आहे.
आजच्या पिढीसाठी गौरव दिनाचे महत्त्व
आजच्या धावपळीच्या युगात आणि इंग्रजी भाषेच्या वाढत्या प्रभावामुळे मराठीचे अस्तित्व टिकवून ठेवणे हे मोठे आव्हान आहे. म्हणूनच, मराठी भाषा गौरव दिनाच्या निमित्ताने शाळा, महाविद्यालये आणि शासकीय कार्यालयांमध्ये विविध स्पर्धा, व्याख्याने आणि ग्रंथदिंड्यांचे आयोजन केले जाते. 2026 मध्येही सोशल मीडियाच्या माध्यमातून 'मराठी बोलू कौतुके' म्हणत तरुण पिढी आपली भाषा अभिमानाने मिरवत आहे. मराठी ही केवळ संवादाची भाषा नसून ती वारकरी संप्रदाय, छत्रपती शिवरायांचा इतिहास आणि लोककलेचा अविभाज्य भाग आहे.
जगभर साजरा होणारा उत्सव
जागतिक व्याप्ती: आज जगभरात जिथे जिथे मराठी माणूस राहतो, तिथे 27 फेब्रुवारीला मराठी साहित्याचे कार्यक्रम, ग्रंथदिंडी आणि व्याख्याने आयोजित केली जातात.
विश्व मराठी संमेलन: मराठी भाषेच्या संवर्धनासाठी आता 'विश्व मराठी संमेलन' देखील भरवले जाते, ज्याचा पाया याच गौरव दिनामुळे भक्कम झाला आहे.
शाळा-महाविद्यालयांत जागर: राज्यातील सर्व शाळांमध्ये या दिवशी मराठी निबंध स्पर्धा, वक्तृत्व आणि काव्यवाचनाचे कार्यक्रम आयोजित करून भाषेचा जागर केला जातो.
