Chandrayaan-2: थोडक्यात टळला अवकाशातील अपघात! ‘चांद्रयान-2’ची टक्कर होता होता टळली, देवदूत म्हणून समोर आले…

Chandrayaan-2: अवकाशातील रहदारी (Space traffic) आता इतकी वाढली आहे की, उपग्रहांमध्ये टक्कर होण्याची जोखीम ही एक सततची भीती बनली आहे. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने (ISRO) आपल्या 'अवकाश परिस्थिती जागरूकता' अहवालात धक्कादायक खुलासे केले आहेत. गेल्या वर्षी भारतीय उपग्रहांच्या संरक्षणासाठी एकूण 18 वेळा 'टक्कर टाळण्याच्या हालचाली' (Collision Avoidance Maneuvers – CAM) राबवण्यात आल्या. सर्वात चिंतेची बाब म्हणजे, NISAR आणि चंद्राच्या कक्षेत असलेल्या Chandrayaan-2 यांसारख्या महत्त्वाकांक्षी मोहिमांनाही अंतराळातील कचऱ्याच्या धोक्याचा सामना करावा लागला.

NISAR आणि Chandrayaan-2 वर घोंघावणारे संकट अन् इस्रोची तत्परता
NASA ने जारी केलेल्या इशाऱ्यानुसार, NISAR उपग्रहासाठी जोखीम कमी करण्याच्या हालचालींची तातडीची गरज होती, कारण हा उपग्रह 'पृथ्वीच्या खालच्या कक्षेत' (Low Earth Orbit) आहे, जिथे कचऱ्याची घनता सर्वाधिक असते. दुसरीकडे, Chandrayaan-2 च्या ऑर्बिटरलाही चंद्राच्या कक्षेत आपली स्थिती दोनदा बदलावी लागली. 1 जानेवारी आणि 24 जुलै 2025 रोजी NASA च्या 'लुनार रिकॉनिसन्स ऑर्बिटर'शी संभाव्य टक्कर होण्याचे प्रसंग निर्माण झाले होते. मात्र, इस्रोने ऐनवेळी उपग्रहाची कक्षा समायोजित करून हा मोठा अपघात यशस्वीपणे टाळला.

अवकाश वाहतूक व्यवस्थापनासाठी इस्रोची चोख रणनीती
इस्रोला 'US Space Command' कडून सुमारे 1,50,000 सतर्कतेचे इशारे प्राप्त झाले होते. या इशाऱ्यांचे सखोल विश्लेषण केल्यानंतर इस्रोने आपल्या उड्डाण योजनांमध्ये तब्बल 82 वेळा सुधारणा केल्या. हे सुनिश्चित करण्यात आले की, एका टकरीचा प्रयत्न टाळताना उपग्रहाची दुसऱ्या कोणत्याही कचऱ्याशी धडक होणार नाही. महत्त्वाच्या दळणवळण उपग्रहांच्या सुरक्षेसाठी 'भूस्थिर कक्षेत' (Geostationary Orbit) देखील 4 विशेष मोहिमा राबवण्यात आल्या. NASA आणि इस्रोमधील उत्तम समन्वयामुळेच कोट्यवधी डॉलर्सचे हे प्रकल्प सुरक्षित राहिले आहेत.

हेही वाचा – AI Addiction and Virtual Wife : 'AI' पत्नीला तिच्या दुनियेत भेटण्यासाठी व्यावसायिकाने संपवलं आयुष्य! गुगलवर गंभीर आरोपांसह न्यायालयात याचिका

अंतराळ कचरामुक्तीसाठी भारताचे मोठे पाऊल
इस्रो केवळ आपल्या उपग्रहांचे रक्षणच करत नाही, तर अंतराळ स्वच्छ ठेवण्याची जबाबदारीही पार पाडत आहे. अलीकडेच, कार्यकाळ संपलेल्या IRNSS-1D उपग्रहाला पृथ्वीपासून 600 किलोमीटर उंचीवर असलेल्या 'ग्रेव्हयार्ड ऑर्बिट'मध्ये (उपग्रह-दफन कक्षेत) यशस्वीपणे हलवण्यात आले. शिवाय, 2025 मध्ये भारताच्या 12 जुन्या अंतराळ वस्तू पृथ्वीच्या वातावरणात पुन्हा दाखल झाल्या आणि त्यांची सुरक्षित विल्हेवाट लावली गेली. इस्रोचा हा उपक्रम भारताला जागतिक स्तरावर एक जबाबदार अंतराळ शक्ती म्हणून प्रस्थापित करत आहे.