Hanuman Jayanti 2026 : वर्षातून दोनदा का साजरा होतो बजरंगबली हनुमंताचा जन्मदिवस? जाणून घ्या पौराणिक कथा आणि महत्त्व

Hanuman Jayanti 2026 : हिंदू धर्मात हनुमान जयंतीला विशेष महत्त्व असून, यंदा 2026 मध्ये हा उत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा केला जाणार आहे. भगवान हनुमानाचा जन्म आणि त्यांना मिळालेले वरदान यानुसार वर्षातून दोन वेळा त्यांचा जन्मोत्सव साजरा करण्याची परंपरा आहे. पंचांगानुसार, चैत्र महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील पौर्णिमा आणि कार्तिक महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील चतुर्दशी या दोन्ही तिथींना हनुमानाचा जन्मोत्सव आणि विशेष पूजा केली जाते. या दोन्ही दिवसांमागे वेगवेगळ्या पौराणिक कथा आणि धार्मिक श्रद्धा दडलेल्या आहेत.

चैत्र पौर्णिमा: हनुमानाचा पुनर्जन्म आणि शक्ती प्राप्ती
यावर्षी चैत्र महिन्यातील हनुमान जयंती 2 एप्रिल 2026, गुरुवार रोजी साजरी केली जाणार आहे. प्रामुख्याने दक्षिण भारतात हा दिवस मोठ्या प्रमाणावर साजरा होतो. पौराणिक कथेनुसार, बालपणी हनुमानाने सूर्याला फळ समजून गिळण्याचा प्रयत्न केला होता. तेव्हा इंद्रदेवाने क्रोधीत होऊन त्यांच्यावर वज्राने प्रहार केला, ते वज्र हनुवटीला लागून हनुमान मूर्च्छित झाले. यामुळेच त्यांना हनुमान आणि हनुमंत ही नावे मिळाली. मात्र, इंद्रदेवाने हनुमंतावर वज्रप्रहार केल्यामुळे त्याचे पिता वायूदेव संतापले. त्यांनी विश्वातील वायूचा प्रवाह थांबवला. यामुळे सर्व जीव संकटात आले. अखेर ब्रह्मदेवांनी हनुमानाला पुन्हा जीवनदान दिले आणि सर्व देवांनी त्यांना अद्भूत शक्ती प्रदान केल्या. हा दिवस चैत्र पौर्णिमेचा होता, म्हणूनच याला हनुमानाचा 'विजय अभिनंदन महोत्सव' किंवा 'पुनर्जन्माचा दिवस' मानले जाते.

कार्तिक चतुर्दशी: माता सीतेचे वरदान आणि जन्मोत्सव
हनुमान जयंतीचा दुसरा उत्सव कार्तिक महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील चतुर्दशी तिथीला साजरा केला जातो, ज्याला उत्तर भारतात अधिक महत्त्व आहे. यावर्षी 7 नोव्हेंबर 2026 रोजी सकाळी 10:49 नंतर चतुर्दशी तिथी सुरू होत असून, याच दिवशी हनुमान जन्मोत्सव साजरा केला जाईल. कथेनुसार, हनुमानाची भक्ती पाहून माता सीता आणि प्रभू रामाने त्यांना 'चिरंजीवी' (अमर) होण्याचा वरदान दिले होते. याच दिवशी हनुमानाचा प्रत्यक्ष जन्म झाला असेही मानले जाते. त्यामुळे, एका तिथीला जन्मदिवस तर दुसऱ्या तिथीला चिरंजीवित्वप्राप्तीचा उत्सव म्हणून भक्त बजरंगबलीची आराधना करतात.

हेही वाचा – Hanuman Jayanti Wishes: अंजनीच्या सुता, तुला रामाचं वरदान; एकमुखाने बोला जय जय हनुमान! हनुमान जयंतीनिमित्त प्रियजनांना पाठवा हे खास शुभेच्छा संदेश

धार्मिक परंपरा आणि पूजेचे महत्त्व
हनुमान जयंतीच्या दिवशी भक्त उपवास धरतात आणि महर्षी तुलसीदासरचित हनुमान चालिसा, सुंदरकांड यांचे पठण करतात. असे मानले जाते की, या दिवशी हनुमानाची पूजा केल्याने शनिदोष आणि सर्व संकटांपासून मुक्ती मिळते. दक्षिण भारतात चैत्र पौर्णिमेला 'हनुमान जयंती' म्हणतात, तर उत्तर भारतात कार्तिक चतुर्दशीला 'हनुमान जन्मोत्सव' म्हटले जाते.

विविध भागांतील उत्सव साजरा करण्याची पद्धत
भारताच्या विविध प्रांतात हनुमान जयंती साजरी करण्याच्या पद्धती वेगवेगळ्या आहेत. महाराष्ट्रात चैत्र पौर्णिमेला सूर्योदयाच्या वेळी हनुमानाचा जन्म साजरा केला जातो. तर काही राज्यांमध्ये कार्तिक महिन्यातील उत्सवाचा उत्साह अधिक असतो. दोन्ही तिथींचे गणित पाहिले तर, एक तिथी तिथीनुसार त्यांचा जन्म दर्शवते, तर दुसरी तिथी त्यांच्या कार्याचा आणि देवांकडून मिळालेल्या आशीर्वादाचा गौरव करते. या दोन्ही दिवशी हनुमानाला शेंदूर अर्पण करणे आणि नैवेद्य अर्पण करणे अत्यंत शुभ मानले जाते.

हनुमानाच्या उपासनेचे महत्त्व
हनुमान हे शक्ती, बुद्धी आणि निस्सीम भक्तीचे प्रतीक आहेत. वर्षातून दोनदा त्यांचा वाढदिवस साजरा करणे हे त्यांच्या चिरंजीवित्वाचे लक्षण आहे. भक्तांनी आपल्या श्रद्धेनुसार या दोन्ही तिथींना हनुमानाची भक्ती करावी. संकट काळात हनुमानाचे स्मरण केल्याने आत्मबळ मिळते, असा भाविकांचा विश्वास आहे. यंदाच्या 2026 मधील हनुमान जयंती निमित्त सोशल मीडियावरही शुभेच्छांचा वर्षाव होत असून, भाविकांमध्ये या सणाचा मोठा उत्साह दिसून येत आहे.

हेही वाचा – Hanuman Jayanti 2026: हनुमान जयंतीला 'या' 4 शुभ वस्तू घरी आणणे अत्यंत शुभफळदायी; नकारात्मकता दूर होऊन उघडेल प्रगतीचे द्वार 

(Disclaimer : येथे दिलेली माहिती ज्योतिषीय ज्ञानावर आधारित आहे. याला कोणताही शास्त्रीय पुरावा नाही. जय महाराष्ट्र त्याची हमी देत नाही.)