Dilip Prabhavalkar Llifetime Achievement Award : मराठी रंगभूमी, चित्रपट आणि दूरदर्शन अशा विविध माध्यमांतून प्रेक्षकांच्या मनावर आपल्या अभिनयाचे अधिराज्य गाजवणारे ज्येष्ठ अभिनेते दिलीप प्रभावळकर यांना अखिल भारतीय मराठी नाट्य परिषदेचा अत्यंत मानाचा जीवनगौरव पुरस्कार प्रदान करण्यात आला आहे. माटुंगा येथील यशवंतराव चव्हाण नाट्यसंकुलात पार पडलेल्या नाटककार गो. ब. देवल स्मृतिदिन पुरस्कार वितरण सोहळ्यात हा गौरव करण्यात आला. या सोहळ्याला राज्याचे सांस्कृतिक कार्यमंत्री आशीष शेलार प्रमुख अतिथी म्हणून उपस्थित होते. याच सोहळ्यात ज्येष्ठ अभिनेत्री स्वाती चिटणीस यांनाही जीवनगौरव पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. मात्र, हा सर्वोच्च सन्मान स्वीकारताना दिलीप प्रभावळकर आपल्या ‘नाती गोती’ या अजरामर नाटकातील दिवंगत सहकलाकार अतुल परचुरे यांच्या आठवणीत कमालीचे भावुक झाले होते.
‘नाती गोती’ नाटकाच्या आठवणी आणि भावनांचा कल्लोळ
पुरस्कार स्वीकारल्यानंतर उपस्थितांशी संवाद साधताना दिलीप प्रभावळकर यांनी त्यांच्या कारकिर्दीतील मैलाचा दगड ठरलेल्या ‘नाती गोती’ या नाटकाच्या आठवणींना उजाळा दिला. जयवंत दळवी यांनी लिहिलेले आणि वामन केंद्रे यांनी दिग्दर्शित केलेले हे नाटक एका मतिमंद मुलाच्या पालकांची अत्यंत हृदयस्पर्शी कहाणी सांगणारे होते. नाटकात दिलीप प्रभावळकर आणि स्वाती चिटणीस यांनी पती-पत्नीची म्हणजेच मतिमंद मुलाच्या आई-वडिलांची भूमिका साकारली होती. या जोडप्याच्या पोटी जन्माला आलेल्या मतिमंद मुलाची अत्यंत आव्हानात्मक आणि कठीण भूमिका दिवंगत अभिनेते अतुल परचुरे यांनी केली होती. कार्यक्रमाला या नाटकातील प्रमुख कलाकार दिलीप प्रभावळकर, स्वाती चिटणीस आणि मोहन जोशी उपस्थित होते, परंतु अतुल आपल्यात नसल्याने प्रभावळकरांचे मन हेलावून गेले. त्यांनी अत्यंत व्याकूळ होऊन सांगितले की, आज आम्ही या नाटकाचे आई-बाप इथे एकत्र येऊन जीवनगौरव स्वीकारत आहोत, पण आमच्या मुलाची भूमिका करणारा आमचा अतुल आज इथे आमच्यासोबत नाही, याची मोठी रुखरुख मनात आहे.
स्टेजवरील तो मूक अभिनय आणि अभिनयाचा कस
दिलीप प्रभावळकर यांनी नाटकातील अतुल परचुरे यांच्या उत्कृष्ट अभिनयाचे कौतुक करताना एका विशेष प्रसंगाचा उल्लेख केला. संपूर्ण नाटकामध्ये अतुल यांनी एकही शब्द न बोलता केवळ विशिष्ट आवाजांद्वारे आपल्या भावना व्यक्त केल्या होत्या. नाटकात संवाद बोलण्याची मुख्य जबाबदारी दिलीप प्रभावळकर, स्वाती चिटणीस आणि मोहन जोशी यांच्यावर होती, तर अतुल यांचा अभिनय पूर्णपणे मूक आणि चेहऱ्यावरील हावभावांवर आधारित होता. एका दृश्यात, घरातील एका मोडक्या ट्रान्झिस्टरवर अतुल यांचा हात पडतो आणि त्यावर पाश्चात्त्य पॉप संगीत सुरू होते, जे ऐकून तो मतिमंद मुलगा आनंदाने थिरकू लागतो. आपल्या मुलाला पहिल्यांदाच एवढ्या आनंदात नाचताना पाहून वडिलांची भूमिका करणारे प्रभावळकरही हातातील टायपिंगचे काम सोडून त्याच्यासोबत स्टेजवर ‘बॉल डान्स’ करू लागतात.
त्या हृदयस्पर्शी दृश्याने प्रेक्षकांच्या डोळ्यात आणले होते पाणी
त्या डान्सच्या सीनचा पुढील भाग आठवताना प्रभावळकर म्हणाले की, बाप-लेकाचा तो अवखळ डान्स सुरू असतानाच स्वाती चिटणीस यांचे पात्र ऑफिसमधून घरात प्रवेश करते. आपल्या नवऱ्याला आणि मतिमंद मुलाला एकमेकांचा हात धरून आनंदाने नाचताना पाहून आईच्या डोळ्यात आनंदाश्रू उभे राहतात. स्टेजवरील त्या तिघांच्या चेहऱ्यावरील भाव आणि एकमेकांना दिलेली साथ हा अभिनयाचा सर्वोच्च कस पाहणारा प्रसंग होता. अशा अनेक भावनिक आणि संवेदनशील प्रसंगांमुळे या नाटकाने इतिहास घडवला होता. आज इतक्या वर्षांनंतरही त्या दोघांच्या चेहऱ्यावरील ते एक्स्प्रेशन्स डोळ्यांसमोर जसेच्या तसे उभे राहतात, असे सांगताना प्रभावळकर काही काळ स्तब्ध झाले होते.
सहकलाकारांच्या योगदानाचा आदर आणि श्रद्धांजली
या नाटकात महत्त्वपूर्ण भूमिका साकारणारे ज्येष्ठ अभिनेते मोहन जोशी हेही या सोहळ्याला उपस्थित होते. आम्ही तिघेही आज इथे आहोत पण अतुलची जागा रिकामी आहे, असे म्हणत प्रभावळकरांनी त्याच्या प्रती आदर व्यक्त केला. या नाटकाच्या यशात आम्हा तिघांच्या अभिनयाइतकेच अतुलचे मूक योगदान मोलाचे होते, कारण शब्दांशिवाय प्रेक्षकांना रडवणे आणि हसवणे ही अत्यंत कठीण कला त्याने लीलया पेलली होती. जीवनगौरवाचा हा सुवर्णक्षण साजरा होत असताना अतुल परचुरे यांच्या अचानक जाण्याने मनाच्या कोपऱ्यात निर्माण झालेली पोकळी कधीही भरून निघणार नाही, अशा भावना व्यक्त करत त्यांनी आपल्या लाडक्या सहकलाकाराला आदरांजली वाहीली.
