Cyrus Poonawalla buys Ravi Varma's 'Yashoda and Krishna' : भारतीय कला क्षेत्रासाठी एक ऐतिहासिक क्षण समोर आला असून, प्रसिद्ध चित्रकार राजा रवी वर्मा यांच्या 'यशोदा आणि कृष्ण' या अजरामर कलाकृतीने लिलावात नवा विक्रम प्रस्थापित केला आहे. सीरम इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियाचे संस्थापक आणि दिग्गज उद्योगपती सायरस पूनावाला यांनी हे चित्र तब्बल 167.2 कोटी रुपयांना (18 दशलक्ष डॉलर्स) खरेदी केले आहे. या विक्रीमुळे हे चित्र आधुनिक भारतीय कलेच्या इतिहासातील आतापर्यंतचे सर्वात महागडे चित्र ठरले आहे.
विक्रमी लिलाव आणि सायरस पूनावालांची भूमिका
सॅफरनआर्ट (Saffronart) द्वारे आयोजित करण्यात आलेल्या या लिलावात 'यशोदा आणि कृष्ण' या चित्रासाठी मोठी बोली लागली. या चित्राची मूळ किंमत 80 कोटी ते 120 कोटी रुपयांच्या दरम्यान अपेक्षित होती. परंतु, अंतिम किंमत अपेक्षेपेक्षा कितीतरी जास्त म्हणजे 167.2 कोटी रुपयांवर पोहोचली.
जुना विक्रम मोडला: यापूर्वी एम. एफ. हुसेन यांच्या 'अनटायटल्ड (ग्राम यात्रा)' या चित्राने 118 कोटी रुपयांचा विक्रम केला होता. हा विक्रम आता मोडीत निघाला आहे.
पूनावालांचे विधान: हे चित्र खरेदी करणे ही माझ्यासाठी एक 'विशेषाधिकार आणि जबाबदारी' असल्याचे सायरस पूनावाला यांनी म्हटले आहे. ही राष्ट्रीय संपत्ती वेळोवेळी सार्वजनिक दर्शनासाठी उपलब्ध करून देण्याचा मानसही त्यांनी व्यक्त केला आहे.
चित्राचे वैशिष्ट्य आणि कलात्मक सौंदर्य
1890 च्या दशकात तयार करण्यात आलेल्या या 'ऑईल-ऑन-कॅनव्हास' चित्रात हिंदू पौराणिक कथेतील एक अत्यंत भावूक क्षण रेखाटले आहेत.
कथानक: या चित्रात यशोदा माता गाईचे दूध काढताना दिसत आहे, तर बालकृष्ण पाठीमागून पात्रात दूध मिळण्यासाठी हात पुढे करत आहे.
शैली: राजा रवी वर्मा यांनी युरोपियन वास्तववाद आणि भारतीय प्रतिमाशास्त्र यांचा सुरेख संगम यात साधला आहे. रंग आणि प्रकाशाचा वापर करून त्यांनी माता आणि मुलामधील वात्सल्य आणि मायेचा बंध अत्यंत प्रभावीपणे मांडला आहे.
राजा रवी वर्मा यांचा वारसा
त्रावणकोरच्या राजघराण्यात 1848 मध्ये जन्मलेल्या राजा रवी वर्मा यांना 'आधुनिक भारतीय कलेचे जनक' मानले जाते.
योगदान: त्यांनी युरोपियन तंत्राचा वापर करून भारतीय पौराणिक विषयांना सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवले.
लिथोग्राफिक प्रेस: 1894 मध्ये त्यांनी स्वतःची लिथोग्राफिक प्रेस सुरू केली, जेणेकरून त्यांच्या चित्रांच्या स्वस्त प्रती सर्वसामान्य लोकांच्या घराघरांत पोहोचू शकतील. 'शकुंतला' आणि 'हंस दमयंती' ही त्यांची इतर काही गाजलेली चित्रे आहेत.
भारतीय कला बाजारासाठी महत्त्वाचा टप्पा
सॅफरनआर्टच्या अध्यक्षा मीनल वझीराणी यांनी या विक्रीला भारतीय कला बाजारासाठी एक 'परिभाषित क्षण' म्हटले आहे. ही केवळ आर्थिक उलाढाल नसून भारतीय संस्कृती आणि कलेबद्दल असलेल्या भावनिक ओढीची ती पावती आहे. सायरस पूनावालांसारख्या संग्राहकांनी अशा कलाकृती जतन केल्यामुळे भारतीय वारसा पुढील पिढीसाठी सुरक्षित राहण्यास मदत होणार आहे. दिल्लीतील किरण नादर यांच्यानंतर आता पूनावाला यांनी भारतीय कलेच्या जागतिक बाजारपेठेत आपले स्थान अधिक भक्कम केले आहे.
