ATM Money Withdrawal Rule: सामान्यतः, कुटुंबांमध्ये घरातील ज्येष्ठ मंडळी स्वेच्छेने त्यांचे ATM कार्ड आणि पिन (PIN) आपल्या मुलांकडे किंवा विश्वासू नातेवाईकांकडे सोपवतात. त्यांच्या हयातीत ही पद्धत अगदी सामान्य वाटत असली, तरी संबंधित व्यक्तीच्या निधनानंतर त्यांच्या बँक खात्याला हात लावणे कायदेशीर अडचणीत आणू शकते. एखाद्या नातेवाईकाच्या निधनानंतर त्यांच्या ATM कार्डमधून किंवा UPI खात्यातून पैसे काढल्यास तुम्हाला थेट तुरुंगवास होऊ शकतो. तुम्ही त्या खात्याचे अधिकृत 'नॉमिनी' (वारसदार) किंवा कायदेशीर वारस असलात, तरी बँकेला पूर्वसूचना न देता आणि योग्य कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण न करता पैसे काढणे हा कायद्याने गंभीर फौजदारी गुन्हा मानला जातो.
नॉमिनीलाही थेट पैसे काढण्याचा अधिकार नाही
बँकिंग नियमांनुसार, एखाद्या व्यक्तीचा मृत्यू होताच तिचे बँक खाते कायद्याने तात्काळ 'निष्क्रिय' (Inactive) मानले जाते. खातेदाराच्या मृत्यूनंतर त्यांचे डेबिट कार्ड, क्रेडिट कार्ड किंवा इंटरनेट बँकिंग सेवा वापरण्याचा कायदेशीर अधिकार पूर्णपणे संपुष्टात येतो. बहुतेक लोकांना असे वाटते की, खात्यावर 'नॉमिनी' म्हणून नाव असल्यास कधीही पैसे काढता येतात, मात्र हा समज चुकीचा आहे. तुम्ही अधिकृत नॉमिनी असलात तरीही, सर्वप्रथम बँकेला खातेदाराच्या मृत्यूची अधिकृत सूचना देणे आणि 'मृत्यू प्रमाणपत्र' (Death Certificate) सादर करणे बंधनकारक असते. ही औपचारिक प्रक्रिया पूर्ण न करता परस्पर पैसे काढणे हा फसवणुकीचा गुन्हा मानला जातो.
वारसदारांमधील वाद आणि निधीच्या सुरक्षेसाठी बँकांचे कडक निर्बंध
मृत व्यक्तीच्या खात्यातील निधीची सुरक्षा आणि इतर कायदेशीर वारसदारांच्या हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी बँका हा कडक नियम लागू करतात. अनेकदा मृत व्यक्तीला एकापेक्षा जास्त कायदेशीर वारस असू शकतात. अशा परिस्थितीत, जर एखाद्या एकाच व्यक्तीने गुपचूपपणे खात्यातील संपूर्ण रक्कम काढून घेतली, तर त्यामुळे इतर वारसदारांच्या कायदेशीर हक्कांचे उल्लंघन होऊन कौटुंबिक वाद निर्माण होऊ शकतात. म्हणूनच, सर्व कायदेशीर वारसदारांच्या दाव्यांची आणि कागदपत्रांची सखोल पडताळणी केल्यानंतरच बँक अधिकृतपणे ती रक्कम सुपूर्द करते.
थेट गुन्हा आणि तुरुंगवासाची तरतूद
जर एखाद्या व्यक्तीने बँकेला कोणतीही माहिती न देता मृत व्यक्तीच्या खात्यातून परस्पर पैसे काढले आणि त्यानंतर कुटुंबातील अन्य सदस्याने किंवा बँकेने त्यावर आक्षेप घेतला, तर संबंधित व्यक्तीवर कडक कायदेशीर कारवाई केली जाऊ शकते. अशा प्रकरणात रक्कम काढून घेणाऱ्या व्यक्तीविरुद्ध पोलिसात 'एफ.आय.आर.' (FIR) दाखल केला जाऊ शकतो. यामध्ये फसवणूक, बनावटगिरी आणि चोरी यांसारखे अजामीनपात्र आरोप ठेवले जाऊ शकतात. हे असे गंभीर गुन्हे आहेत, ज्यासाठी कायदेशीररित्या कारावास आणि मोठ्या रकमेच्या दंडाची तरतूद आहे.
कायदेशीर रित्या क्लेम कसा करावा?
कुटुंबातील सदस्याच्या निधनानंतर त्यांच्या बँक खात्यातील रकमेवर दावा करण्यासाठी सर्वप्रथम बँकेच्या संबंधित शाखेला भेट देऊन निधनाची लेखी सूचना देणे आवश्यक आहे. त्यानंतर बँकेकडून 'दावा अर्ज' (Claim Form) मिळवावा. हा अर्ज भरून त्यासोबत मृत व्यक्तीचे मूळ मृत्यू प्रमाणपत्र, वारसदाराचे स्वतःचे ओळखपत्र आणि नामनिर्देशित व्यक्ती (Nominee) असल्याचा पुरावा बँकेत सादर करावा लागतो. बँक या सर्व कागदपत्रांची पडताळणी करते आणि त्यानंतर काही दिवसांतच ती संपूर्ण रक्कम कायदेशीररित्या वारसदाराच्या खात्यात हस्तांतरित केली जाते.
