Ayodhya Ram Mandir Total Cost : अनेक दशकांच्या कायदेशीर (Legal) लढाईनंतर अयोध्येतील भव्य राम मंदिर आज (मंगळवार, नोव्हेंबर 2025) उभे राहिले आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी आज मंदिराच्या शिखरावर ध्वजारोहण केले. रामलल्लांची मूर्ती घडवणारे शिल्पकार (Ramlalla Idol Sculptor) अरुण योगीराज यांनी एका मुलाखतीत म्हटले, "हा खूप महान दिवस आहे, 500 वर्षांपासूनची लोकांची प्रतीक्षा आज संपली." जगभरातील रामभक्तांनी (Devotees of Shriram) स्वेच्छेने दिलेल्या देणगीतून (Donation for Ram Mandir) हे मंदिर उभे राहिले असून, हा इतिहासातील सर्वात मोठा 'क्राउड-फंडेड' (Crowd-Funded) धार्मिक (Religious) प्रकल्प आहे.
मंदिर उभारणीचा अंदाजित खर्च
मंदिर उभारणीसाठी नेमका किती खर्च आला, हा प्रश्न अनेकांना पडला आहे. 'श्रीराम जन्मभूमी तीर्थक्षेत्र ट्रस्ट'चे (Shri Ram Janmabhoomi Teerth Kshetra Trust) बांधकाम समितीचे प्रमुख आणि पंतप्रधान कार्यालयाचे (PMO) माजी सचिव नृपेंद्र मिश्र यांनी एका वृत्तसंस्थेला ताज्या लेखापरिक्षा अहवालातील (Audit Report) आकडेवारी दिली आहे:
– ट्रस्टकडे प्राप्त झालेल्या एकूण देणग्या: 3,000 कोटी रुपयांपेक्षा जास्त.
– संपूर्ण प्रकल्पाचा अंदाजे खर्च (मंदिर आणि 70 एकर संकुल): 1,800 कोटी रुपये.
– कंत्राटदार, कामगार, साहित्य पुरवठादारांना दिलेली रक्कम: 1,500 कोटी रुपये.
सुरुवातीला अपेक्षित खर्च: 1,100 ते 1,400 कोटी रुपये.
मार्च 2025 पर्यंत ट्रस्टने मंदिराच्या कामासाठी खर्च केलेली एकूण रक्कम: 2,150 कोटी रुपये. (यापैकी 1,850 कोटी रुपये ऑगस्ट 2024 पर्यंत खर्च झाले होते.)
उर्वरित कामे: भाविकांसाठीच्या सुविधा आणि संकुलातील इतर लहान मंदिरे उपलब्ध निधीतून पुढील 2 महिन्यांमध्ये पूर्ण केली जातील.
निधी संकलन मोहीम (Fund Collection Drive)
या मंदिरासाठी केंद्र सरकार (Central Government) किंवा राज्य सरकारचा (State Government) एकही रुपया वापरलेला नाही, ही गोष्ट ट्रस्टने वारंवार सांगितली आहे आणि सर्वोच्च न्यायालयानेही 2019 च्या निकालाद्वारे याला दुजोरा दिला होता.
– जानेवारी 2021 पर्यंत राबवण्यात आलेल्या निधी संकलन मोहिमेच्या पहिल्या 44 दिवसांमध्ये 10 कोटी भाविकांनी पावत्यांद्वारे देणग्या दिल्या.
– 10 रुपये ते 1,000 रुपयांच्या देणग्यांद्वारे तब्बल 2,100 ते 2,500 कोटी रुपये जमा झाले.
– 41 दिवसांच्या जनसंपर्क मोहिमेदरम्यान 1.5 लाख स्वयंसेवकांनी (Volunteers) शेकडो लहान-मोठ्या बँकांच्या 35,000 शाखा आणि डिजिटल प्लॅटफॉर्मच्या (Digital Platforms) माध्यमातून हा निधी गोळा केला. रस्त्यावरील चहावाल्याने दिलेल्या 5 रुपयांच्या देणगीसाठीही पावती दिली गेली.
– युनायटेड किंगडम (UK), अमेरिका (USA), कॅनडा (Canada), फिजी, मॉरिशस, त्रिनिदाद आणि टोबॅगोमधून अनिवासी भारतीय (NRI) आणि राम भक्तांनी मोठ्या प्रमाणात निधी दिला आहे.
हेही वाचा – Ayodhya Ram Mandir Flag Hoisting: आज कळसावर फडकणार भगवा पताका; या भव्य ध्वजाची वैशिष्ट्येही आहेत खास
प्राणप्रतिष्ठेनंतरही देणग्यांचा ओघ
January 22, 2024 रोजी रामलल्लांच्या मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठा (Pran Pratishtha) करण्यात आल्यानंतर मंदिर भाविकांसाठी खुले करण्यात आले. तेव्हापासून मंदिरातील दानपेट्या भरून वाहत आहेत. ट्रस्टने दिलेल्या माहितीनुसार, दररोज सरासरी 60 ते 80 लाख रुपये रोख रक्कम आणि वस्तूंच्या स्वरूपात देणगी मिळत आहे.
खर्च नेमका कशावर झाला?
ट्रस्ट दरवर्षी लेखापरिक्षा अहवाल प्रसिद्ध करते. त्यानुसार, बांधकामात खालील बाबींवर मोठा खर्च झाला:
– दगड आणि शिल्पकाम: मकराना संगमरवर (Marble) आणि बान्सिपहाडपूरहून गुलाबी दगड राजस्थानमधून मागवण्यात आले. हे दगड आणणे, त्यांची वाहतूक (Transportation) आणि त्यावर पारंपरिक तंत्राने कोरीव (Carving) काम करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात पैसे खर्च झाले.
– लाकूड आणि बांधकाम साहित्य: मंदिर उभारणीसाठी महाराष्ट्रातून उच्च दर्जाचे सागवान (Teak Wood) लाकूड मागवण्यात आले. 2.8 लाख घनफूट कोरलेला दगड (लोखंड किंवा कोणताही धातू न वापरता) मंदिरासाठी वापरण्यात आला आहे.
– धातू आणि कळस: मंदिराच्या शिखरासह कळस (Kalash) बनवण्यासाठी 21 टन तांबे (Copper) आणि 100 टन पितळ (Brass) वापरण्यात आले आहे. तसेच कळस व दरवाजे (Doors) बनवण्यासाठी सोन्याचा (Gold) वापर करण्यात आला आहे. मंदिरात एकूण 12 दरवाजे आहेत.
– मानवी श्रम (Manpower): 1,200 कुशल शिल्पकार आणि 3,500 मजूर (Labourers) दररोज मंदिर उभारणीसाठी काम करत आहेत.
