ITR 2 Filing: आयकर विभागाने मूल्यनिर्धारण वर्ष (AY) 2026-27 साठी ITR-2 दाखल करण्याचा ऑनलाइन पर्याय आणि Excel युटिलिटी आपल्या अधिकृत ई-फायलिंग पोर्टलवर उपलब्ध करून दिली आहे. पात्र करदाते आता त्यांचे आयकर विवरणपत्र (Income Tax Returns) थेट ऑनलाइन पोर्टलद्वारे किंवा ऑफलाइन Excel युटिलिटीचा वापर करून सहजपणे दाखल करू शकतात. शेवटच्या क्षणी होणारी घाई आणि तांत्रिक अडचणी टाळण्यासाठी करदात्यांनी वेळेत ही प्रक्रिया पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
31 जुलै 2026 ही अंतिम मुदत; वेळेपूर्वी रिटर्न भरण्याचे फायदे
ITR-2 दाखल करण्यास पात्र असलेल्या करदात्यांनी 31 जुलै 2026 पर्यंत आपले विवरणपत्र सादर करणे बंधनकारक आहे. सरकारने कोणतीही सुधारित अंतिम मुदत जाहीर केल्यास ती लागू होईल. परंतु शेवटच्या क्षणी होणाऱ्या चुका, पोर्टलवरील ताण आणि परतावा (Refund) मिळण्यास होणारा विलंब टाळण्यासाठी वेळेआधीच रिटर्न भरणे फायदेशीर ठरते. कर दायित्व (Tax Liability) शून्य असले, तरीही जर एकूण उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा जास्त असेल, तर ITR दाखल करणे अनिवार्य आहे.
ITR-2 नक्की कोणासाठी आहे? जाणून घ्या पात्रता
ITR-2 फॉर्म प्रामुख्याने अशा व्यक्ती आणि हिंदू अविभक्त कुटुंबांसाठी (HUF) आहे, ज्यांचे उत्पन्न कोणत्याही व्यवसाय किंवा पेशातून (Business or Profession) मिळत नाही. हा फॉर्म पगारदार कर्मचारी, निवृत्तीवेतनधारक (Pensioners), एकापेक्षा जास्त निवासी घर मालमत्ता असलेल्या व्यक्ती आणि उत्पन्नाचे इतर गुंतागुंतीचे स्रोत असलेल्या करदात्यांसाठी डिझाइन केला गेला आहे.
शेअर्स, म्युच्युअल फंड गुंतवणूकदारांसाठी अनिवार्य
जर तुम्ही शेअर्स, म्युच्युअल फंड, जमीन किंवा निवासी मालमत्तेच्या विक्रीतून अल्पकालीन (Short-term) अथवा दीर्घकालीन (Long-term) भांडवली नफा (Capital Gains) कमावला असेल, तर तुम्हाला ITR-2 भरणे आवश्यक आहे. याशिवाय, ज्या व्यक्तींचे एकूण उत्पन्न 50 लाख रुपयांपेक्षा जास्त असते, त्या ITR-1 साठी अपात्र ठरतात आणि त्यांना ITR-2 निवडावा लागतो. अनिवासी भारतीय (NRIs), कंपनीचे संचालक आणि सूचीबद्ध नसलेले शेअर्स धारण करणाऱ्यांसाठीही हा फॉर्म अनिवार्य आहे.
परदेशी मालमत्ता, लॉटरी आणि 5,000 रुपयांपेक्षा जास्त कृषी उत्पन्नाची नोंद आवश्यक
लॉटरी, घोड्यांच्या शर्यतींमधील बक्षिसे किंवा इतर नैमित्तिक उत्पन्नाची माहिती देण्यासाठी ITR-2 चा वापर केला जातो. तसेच, ज्यांचे कृषी उत्पन्न 5,000 रुपयांपेक्षा जास्त आहे, त्यांनाही हाच फॉर्म भरावा लागतो. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ज्या करदात्यांची परदेशात मालमत्ता, परदेशी बँक खाती किंवा तिथून उत्पन्नाचे स्रोत आहेत, त्यांनी त्यांची संपूर्ण आणि अचूक माहिती विवरणपत्रात देणे बंधनकारक आहे, अन्यथा कायदेशीर कारवाई होऊ शकते.
कर नोटीस टाळायची असेल तर 'या' चुका करणे टाळा
तज्ज्ञांच्या मते, भांडवली नफ्याची चुकीची गणना करणे किंवा इक्विटी गुंतवणुकीशी संबंधित 'शेड्युल 112A' (Schedule 112A) बाबत अपूर्ण माहिती देणे ही एक सामान्य चूक आहे. तसेच करदाते अनेकदा आपला निवासी दर्जा (Resident, NRI किंवा RNOR) निश्चित करताना चुकतात, ज्याचा कर दायित्वावर परिणाम होतो. ITR-2 दाखल करण्यापूर्वी आपले उत्पन्न 'फॉर्म 26AS' आणि 'वार्षिक माहिती विवरणपत्राशी' (AIS) जुळवून घ्यावे. बँक खाती, मालमत्ता, गुंतवणूक, दागिने आणि इतर संपत्तीचा अचूक तपशील दिल्यास कर नोटिसा, दंड आणि परताव्यातील विलंब यांसारख्या समस्या टाळता येतात.
