Vantara Wildlife University : उद्योगपती मुकेश अंबानी यांचे पुत्र अनंत अंबानी यांच्या संकल्पनेतून साकारलेल्या ‘वनतारा’ प्रकल्पाने आता शैक्षणिक क्षेत्रात एक मोठे पाऊल उचलले आहे. रिलायन्स इंडस्ट्रीज समूहाद्वारे गुजरात मधील जामनगर येथे जगातील पहिले एकात्मिक वन्यजीव विद्यापीठ स्थापन करण्याची घोषणा करण्यात आली आहे. हे विद्यापीठ केवळ पुस्तकी ज्ञानावर मर्यादित न राहता, प्रत्यक्ष अनुभव आणि संशोधनावर आधारित शिक्षणाचे केंद्र ठरेल. प्राचीन नालंदा विद्यापीठाच्या समृद्ध परंपरेतून प्रेरणा घेऊन या ‘वनतारा विद्यापीठा’ची उभारणी केली जात आहे, असे सांगण्यात आले आहे. येथे वन्यजीव संरक्षण आणि पशुवैद्यकीय विज्ञानासंबंधी काम केले जाईल.
तज्ज्ञ मनुष्यबळ आणि आधुनिक अभ्यासक्रम
वन्यजीव व्यवस्थापन आणि उपचारांच्या क्षेत्रात जागतिक दर्जाचे तज्ज्ञ तयार करणे, हे या विद्यापीठाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. याठिकाणी केवळ सामान्य पशुवैद्यकीय शिक्षण न मिळता, प्राण्यांची शस्त्रक्रिया, पोषणशास्त्र, वर्तनशास्त्र, जनुकशास्त्र (Genetics) आणि महामारीशास्त्र यांसारख्या प्रगत विषयांचे सखोल प्रशिक्षण दिले जाईल, असे सांगण्यात आले आहे. विशेष म्हणजे, ‘वन हेल्थ’ सारख्या आधुनिक संकल्पनांचा अभ्यासक्रमात समावेश करून मानवी आणि प्राणी आरोग्य यांचा समन्वय साधला जाणार आहे. उद्योगांनंतर आता वन्यजीव संरक्षणात रिलायन्सचा हा प्रवेश अत्यंत महत्त्वपूर्ण मानला जात आहे.
शिष्यवृत्ती आणि सर्वसमावेशक शिक्षण
वनतारा विद्यापीठ हे सर्व स्तरांतील विद्यार्थ्यांसाठी खुले असेल. यामध्ये पदवी, पदव्युत्तर, फेलोशिप आणि विशेष प्रमाणपत्र अभ्यासक्रम सुरू करण्याची योजना आहे. रिलायन्स समूहाने स्पष्ट केले आहे की, आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकातील गुणवंत विद्यार्थ्यांसाठी विशेष शिष्यवृत्तीची तरतूद केली जाईल. प्रत्यक्ष ‘वनतारा’ प्रकल्पात प्राण्यांवर होणारे उपचार आणि त्यांचे पुनर्वसन यांचा अनुभव विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शिक्षणादरम्यान घेता येणार आहे, ज्यामुळे त्यांना जागतिक स्तरावरील प्रत्यक्ष कामाचे ज्ञान मिळेल.
जैवविविधतेचे दर्शन आणि अनोखा भूमिपूजन सोहळा
या विद्यापीठाचा भूमिपूजन सोहळा देखील अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण ठरला. देशाच्या विविध भागांतील परिसंस्थांमधून आणलेली माती, दगड आणि पाणी यांचा वापर करून जैवविविधतेचे प्रतीकात्मक दर्शन घडवण्यात आले. हा उपक्रम केवळ एका शैक्षणिक संस्थेची उभारणी नसून, ती भारतीय संस्कृती आणि निसर्ग संवर्धनाचा संगम असल्याचे रिलायन्सकडून सांगण्यात आले. खासगी क्षेत्रातील अशा प्रकारच्या पहिल्याच मोठ्या प्रयोगामुळे आता वन्यजीव संरक्षणाची जबाबदारी केवळ सरकारी यंत्रणांपुरती मर्यादित न राहता त्यात कॉर्पोरेट क्षेत्राचाही मोठा वाटा असेल.
वनतारा: जागतिक दर्जाचे पुनर्वसन केंद्र
जामनगरमधील ‘वनतारा’ ही संस्था आधीच वन्यजीव बचाव, पुनर्वसन आणि आरोग्यसेवेसाठी जगभरात प्रसिद्ध आहे. आधुनिक पशुवैद्यकीय तंत्रज्ञान आणि वैज्ञानिक संशोधनाचा वापर करून येथे जखमी आणि अनाथ प्राण्यांना दीर्घकालीन काळजी दिली जाते. प्रजातींचे संवर्धन प्रजनन (Conservation Breeding) आणि प्राण्यांना पुन्हा त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासात सोडणे (Rewilding) यावरही या संस्थेचा भर आहे. आता विद्यापीठ स्थापनेमुळे या अनुभवाचे रूपांतर एका शाश्वत शैक्षणिक मॉडेलमध्ये होणार आहे, जे भविष्यातील वन्यजीव तज्ज्ञांसाठी दीपस्तंभ ठरेल.
