AI Traffic Control: मोठ्या शहरांमधील वाहतूक कोंडी ही एक गंभीर समस्या बनली असून, सिग्नलवर तासन्तास अडकून पडल्यामुळे वेळ आणि इंधन या दोन्हीचा मोठा अपव्यय होतो. या समस्येवर मात करण्यासाठी आता अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा आधार घेतला जात आहे. अहमदाबाद शहराने या दिशेने एक क्रांतिकारी पाऊल उचलत 'कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर' (AI) आधारित 'अडॅप्टिव्ह ट्रॅफिक कंट्रोल सिस्टम' (Adaptive Traffic Control System) लागू केली आहे. ही स्मार्ट प्रणाली मानवी हस्तक्षेपाशिवाय वाहतुकीचा प्रवाह स्वयंचलितपणे व्यवस्थापित करण्यास सक्षम आहे.
प्रायोगिक तत्त्वावर 10 प्रमुख चौकांमध्ये अंमलबजावणी
अहमदाबादमधील सुमारे 10 प्रमुख चौकांमध्ये सध्या हा प्रकल्प प्रायोगिक तत्त्वावर (पायलट प्रोजेक्ट) राबवला जात आहे. पारंपारिक सिग्नल प्रणालीमध्ये वेळ निश्चित केलेली असते, परंतु ही नवीन AI प्रणाली निश्चित वेळेवर चालत नाही. त्याऐवजी, ती रस्त्यावरील वाहनांची प्रत्यक्ष संख्या आणि गर्दी लक्षात घेऊन स्वतःहून निर्णय घेते. यामुळे ज्या दिशेला वाहनांची संख्या जास्त आहे, तिथे सिग्नलची वेळ आपोआप वाढवली जाते.
अत्याधुनिक कॅमेरे आणि सेन्सर्सद्वारे संचलन
ही प्रणाली काम कशी करते, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. हे तंत्रज्ञान अत्याधुनिक कॅमेरे आणि सेन्सर्सनी सुसज्ज आहे, जे वाहनांची संख्या, त्यांचा वेग आणि कोंडीची पातळी यावर चोवीस तास लक्ष ठेवून असतात. जर एखाद्या रस्त्यावर वाहनांची मोठी रांग लागली असेल आणि विरुद्ध बाजूचा रस्ता रिकामा असेल, तर AI प्रणाली त्वरित विश्लेषण करून गर्दीच्या बाजूला अधिक काळ 'हिरवा सिग्नल' देते. यामुळे वाहने वेगाने पुढे सरकतात आणि विनाकारण होणारी खोळंबा थांबतो.
इंधन बचत आणि प्रदूषणात घट
या तंत्रज्ञानाचे अनेक दूरगामी फायदे आहेत. जुन्या पद्धतीत रस्ता रिकामा असला तरी लोकांना निश्चित केलेल्या वेळेनुसार सिग्नलवर थांबावे लागत असे. मात्र, नवीन स्मार्ट प्रणालीमुळे लोकांचा प्रवास सुकर होईल, वेळेची बचत होईल आणि इंधनाचा वापरही कमी होईल. वाहने वारंवार थांबणार नसल्याने उत्सर्जित होणाऱ्या धुराचे प्रमाण घटून प्रदूषणाची पातळी खाली येण्यास मदत होणार आहे.
भविष्यातील 'स्मार्ट' नियोजन
या प्रणालीमध्ये भविष्यात आणखी प्रगत बदल करण्याची क्षमता आहे. यामध्ये रुग्णवाहिका किंवा अग्निशमन दलाच्या गाड्यांसारख्या आपत्कालीन वाहनांना प्राधान्याने मार्ग मोकळा करून देण्याचे फिचर समाविष्ट केले जाऊ शकते. सध्याची चाचणी यशस्वी झाल्यास, ही प्रणाली संपूर्ण अहमदाबाद शहरात लागू केली जाईल. अहमदाबादचे हे यशस्वी प्रारूप आगामी काळात देशातील इतर मोठ्या शहरांसाठी वाहतूक नियोजनाचा एक आदर्श उदाहरण ठरू शकते.
