India-Africa Summit 2026: भारत मे 2026 च्या अखेरीस 'भारत-आफ्रिका शिखर परिषदे'च्या चौथ्या आवृत्तीचे आयोजन करत आहे. 11 वर्षांच्या प्रदीर्घ कालावधीनंतर होणाऱ्या या भव्य राजनैतिक कार्यक्रमात आफ्रिकेतील सर्व 54 राष्ट्रांचे राष्ट्रप्रमुख सहभागी होणार आहेत. पश्चिम आशियातील वाढता संघर्ष आणि कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यातील अनिश्चितता लक्षात घेता, भारताने आता आपला मोर्चा आफ्रिकेकडे वळवला आहे. तेल, वायू, युरेनियम आणि 'रेअर अर्थ' मूलद्रव्यांच्या साठ्यांनी समृद्ध असलेला हा खंड भारताच्या भविष्यातील ऊर्जा आणि धोरणात्मक गरजांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे.
पश्चिम आशियातील संघर्षातून भारताने घेतला धडा
सध्या भारत आपल्या तेलाच्या गरजेपैकी निम्मी आणि वायूच्या गरजेपैकी दोन-तृतीयांश आयात आखाती राष्ट्रांकडून करतो. मात्र, 'हॉर्मुझची सामुद्रधुनी' सारख्या सागरी मार्गांवर युद्धाचे ढग असल्याने पुरवठा खंडित होण्याचा धोका वाढला आहे. याउलट, आफ्रिकन देशांकडून होणारी आयात अधिक सुरक्षित आणि किफायतशीर ठरू शकते. नायजेरिया, अंगोला, अल्जीरिया आणि लिबिया यांसारखे देश भारतासाठी तेलाचे प्रमुख पर्यायी स्रोत म्हणून उदयास येत आहेत. सध्या भारत केवळ 15 टक्के ऊर्जा आफ्रिकेतून घेतो, जी वाढवण्यावर या परिषदेत भर दिला जाईल.
चीनचे आव्हान आणि भारताची 'सॉफ्ट पॉवर'
आफ्रिकेत चीनचा आर्थिक प्रभाव प्रचंड असून त्यांचा द्विपक्षीय व्यापार 300 अब्ज डॉलर्सवर पोहोचला आहे, तर भारताचा व्यापार 100 अब्ज डॉलर्सवर आहे. चीनने तेथील शेती आणि खनिज क्षेत्रांत मोठी गुंतवणूक केली आहे. मात्र, भारताकडे 'सांस्कृतिक पदचिन्हांचा' वारसा आहे. सुमारे 30 लाख भारतीय वंशाचे लोक आफ्रिकेत स्थायिक असून भारतीय सिनेमा आणि शिक्षण क्षेत्राचा तेथे मोठा प्रभाव आहे. आफ्रिकन युनियनला 'G20' मध्ये कायमस्वरूपी सदस्यत्व मिळवून देण्यात भारताने बजावलेली भूमिका या ऐतिहासिक संबंधांना अधिक बळकटी देणारी ठरली आहे.
ऊर्जा सुरक्षा आणि रेअर अर्थ मूलद्रव्यांची गरज
भारताच्या डिजिटल आणि ईव्ही (EV) क्रांतीसाठी आवश्यक असलेली 'रेअर अर्थ' मूलद्रव्ये आणि महत्त्वपूर्ण खनिजे आफ्रिकेत मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहेत. या संसाधनांचे साठे सुरक्षित करण्यासाठी भारताला आता खाणकाम आणि पायाभूत सुविधांमध्ये मोठी गुंतवणूक करणे गरजेचे आहे. आगामी शिखर परिषदेत केवळ आर्थिकच नव्हे, तर सामरिक संबंधांवरही चर्चा होणार आहे. विशेषतः संरक्षण साहित्यासाठी चीनवर अवलंबून असलेल्या आफ्रिकन देशांना भारतीय संरक्षण उत्पादने उपलब्ध करून देण्याचा भारताचा मानस आहे.
हेही वाचा – Iran US Talk: अमेरिका-इराणमध्ये दुसऱ्यांदा होणार चर्चा, समोरासमोर नाही तर 'या' माध्यमातून साधणार संवाद
नव्या युगाची रणनीती
2008 मध्ये सुरू झालेला हा शिखर परिषदांचा प्रवास मधल्या काळात मंदावला होता. आता पुन्हा एकदा भारत आफ्रिकेशी संबंध प्रस्थापित करण्यासाठी सक्रिय झाला आहे. या परिषदेद्वारे भारत केवळ आपली ऊर्जा सुरक्षाच सुनिश्चित करणार नाही, तर जागतिक स्तरावर चीनला सक्षम पर्याय म्हणून स्वतःची ओळख निर्माण करेल. आफ्रिकेच्या सामाजिक-आर्थिक विकासात भागीदार होऊन भारत एक विश्वासार्ह मित्र म्हणून आपले स्थान अधिक भक्कम करण्यास सज्ज झाला आहे.
