Sleep Deprivation is Slow Poisoning : झोप ही शरीरासाठी एक अत्यंत मूलभूत आणि प्राथमिक गरज आहे. एका दिवस जरी पुरेशी झोप मिळाली नाही, तरी शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यावर गंभीर परिणाम होतात; जसे की चिडचिड वाढणे आणि एकाग्रता कमी होणे. आपल्या शरीराच्या आणि मनाच्या आरोग्यासाठी विश्रांती आणि विश्रांतीसाठी पुरेशी झोप आवश्यक असते. पण सध्याच्या धावपळीच्या युगात वारंवार अपुरी झोप होत असेल किंवा अनेकदा 24 तासांपेक्षाही जास्त काळ जागरण होत असेल, तर..? याचे शरीरावर आणि मनावर काय परिणाम होतात, जाणून घेऊ..
झोपेच्या कमतरतेचे गंभीर परिणाम
झोपेचा अभाव (Sleep Deprivation) ही झोपेच्या कमतरतेमुळे होणारी एक गंभीर स्थिती आहे, जी कोणत्याही वयोगटातील व्यक्तीला प्रभावित करू शकते. ऑस्ट्रेलियन सरकारच्या आरोग्य वेबसाइटनुसार, पुरेशी झोप न मिळाल्यास अनेक गंभीर शारीरिक आणि मानसिक दुष्परिणाम होतात.
मानसिक परिणाम: विचार करण्याची क्षमता (Concentration) कमी होणे, तीव्र मूड बदल, मानसिक असंतुलन बिघडणे, आणि चिडचिडेपणा वाढणे.
शारीरिक परिणाम: कमी ऊर्जा (Low Energy), कमकुवत प्रतिकारशक्ती (Weak Immunity), उच्च रक्तदाब (High Blood Pressure), वजन वाढणे किंवा लठ्ठपणा (Obesity), हृदयरोगाचा धोका (Risk of Heart Disease), मधुमेहाचा धोका (Risk of Diabetes), शारीरिक असंतुलन बिघडणे आणि कामवासना (Libido) कमी होणे.
सतत 24 तासांपेक्षा जास्त जागे राहिल्यास काय होते?
आजच्या धकाधकीच्या जीवनात सलग 24 तास जागरण होणे ही अनेकांना अनुभवायला लागणारी एक सामान्य स्थिती आहे. या काळात जांभई येणे आणि उर्जेचा अभाव जाणवणे ही सामान्य लक्षणे दिसतात. परंतु, जेव्हा तुम्ही 24 तासांपेक्षा जास्त वेळ जागे राहता, तेव्हा झोपेच्या कमतरतेची सर्व लक्षणे अधिक तीव्र होतात.
माणूस झोपेशिवाय सलग किती दिवस जगू शकतो?
पण एखादी व्यक्ती किती काळासाठी सलग जागी राहू शकते किंवा जागरण सहन करू शकते किंवा झोपेशिवाय सलग किती दिवस जगू शकते, हे तुम्हाला माहीत आहे का? याबद्दल अनेक अभ्यास झाले आहेत आणि काही लोकांनी यासंबंधीचे रेकॉर्डही प्रस्थापित केले आहेत.
संशोधनात अद्याप 'झोपेशिवाय माणूस किती दिवस जगू शकतो' हे निश्चित करता आलेले नाही. पण त्याचे गंभीर दुष्परिणाम होतात, हे मात्र समोर आलेले आहे. गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्सच्या (Guinness Book of World Records) संदर्भानुसार, 1997 पर्यंत सर्वात जास्त काळ जागे राहण्याचा विक्रम रॉबर्ट मॅकडोनाल्ड यांच्या नावावर होता.
रॉबर्ट मॅकडोनाल्ड यांनी सलग 18 दिवस, 21 तास आणि 40 मिनिटे अजिबात झोप घेतली नाही. मात्र, असे विक्रम प्रस्थापित होणे किंवा ते मोडणे किंवा ते मोडण्याचा अनेकांकडून प्रयत्न केला जाण्याची शक्यता या कारणांमुळे अशा प्रकारची नोंद गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्सने बंद केली. जागरणाच्या या विक्रमामुळे शरीरावर होणाऱ्या गंभीर दुष्परिणामांची दखल घेत 1997 मध्ये ही कॅटेगिरीच बंद करण्यात आली.
पुरेशी झोप घेण्यासाठी सोप्या टिप्स
पुरेशी आणि शांत झोप घेण्यासाठी या सोप्या टिप्सचा अवलंब करा:
– नियमितता: दररोज त्याच वेळी झोपायला जाण्याची सवय लावा.
– वातावरण: तुमची खोली शांत, आरामदायी, अंधारी आणि योग्य तापमानात ठेवा.
– सराव: दररोज नियमितपणे व्यायाम करा.
– टाळा: झोपण्यापूर्वी जड जेवण, कॅफिन आणि अल्कोहोल टाळा. तसेच, तंबाखू खाणे किंवा सिगारेट ओढणे टाळा.
– डिजिटल डिटॉक्स: टीव्ही, संगणक आणि फोन इत्यादी गोष्टी बेडरूमपासून दूर ठेवा.
हेही वाचा – Winter Food Tips : हिवाळ्यात शरीर तंदुरुस्त ठेवण्यासाठी हे पौष्टिक लाडू नक्की खा; बनवायला आहेत अगदी सोपे
(Disclaimer : ही माहिती केवळ सामान्य ज्ञानासाठी प्रदान केली आहे. जय महाराष्ट्र या माहितीची कोणतीही हमी देत नाही. आरोग्यविषयक कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी तज्ज्ञ किंवा डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.)
