Himalayan ecosystem and Snow Leopard Safari in Ladakh: हिमालयातील जैवविविधता आणि निसर्ग जपणे आणि पर्यटकांना नियमबद्ध पद्धतीने वन्यजीव दर्शनाची संधी देणे या उद्देशाने लडाख प्रशासनाने एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. केंद्रशासित प्रदेश असलेल्या लडाखमध्ये भारतातील पहिल्या उच्च हिमालयीन वन्यजीव सफारीला अधिकृत मंजुरी देण्यात आली आहे. यामुळे पर्यटकांना दुर्मिळ हिमबिबट्या (Snow Leopard), विविध पक्षी आणि समृद्ध हिमालयीन जैवविविधता जवळून पाहता येणार आहे. या उपक्रमामुळे वन्यजीवांच्या नैसर्गिक अधिवासात होणारा बेकायदेशीर ऑफ-रोडिंगचा व्यत्यय रोखण्यासही मोठी मदत होणार आहे.
देशातील सर्वाधिक 477 हिमबिबट्यांचा लडाखमध्ये अधिवास
संपूर्ण भारताचा विचार केला असता, हिमबिबट्यांची सर्वाधिक संख्या लडाख क्षेत्रातच आढळते. देशातील एकूण अंदाजे 718 हिमबिबट्यांपैकी तब्बल 477 हिमबिबट्यांचा अधिवास एकट्या लडाखमध्ये असल्याचे अधिकृत आकडेवारीवरून स्पष्ट होते. याव्यतिरिक्त येथे 38 हून अधिक सस्तन प्राणी, सुमारे 340 विविध पक्षी प्रजाती आणि 1,800 पेक्षा जास्त वनस्पतींच्या प्रजाती आढळतात. या समृद्ध नैसर्गिक वारशामुळेच दरवर्षी देश-विदेशातील हजारो पर्यटक हिमबिबट्यांचे दर्शन आणि पक्षीनिरीक्षणासाठी येथे गर्दी करत असतात.
काझीरंगा आणि रणथंबोरच्या धर्तीवर ओपन-बॅक वाहने
लडाखचे नायब राज्यपाल विनय कुमार सक्सेना यांच्या अध्यक्षतेखाली पार पडलेल्या 'स्नो लेपर्ड अँड हाय-अल्टिट्यूड नेचर' (SHAN) कन्झर्व्हेशन सोसायटीच्या पहिल्याच बैठकीत हा ऐतिहासिक निर्णय घेण्यात आला. प्रसिद्ध काझीरंगा आणि रणथंबोर राष्ट्रीय उद्यानांच्या धर्तीवर विशेष बनवलेल्या ओपन-बॅक (खुल्या मागील भागाच्या) वाहनांद्वारे ही जीप सफारी चालवण्याचे निर्देश वन विभागाला देण्यात आले आहेत. या मोहिमेसाठी स्थानिक चालक आणि वन्यजीव मार्गदर्शकांना प्रशासनाकडून विशेष प्रशिक्षण पुरवले जाईल.
हेही वाचा – India Tiger Reserve Crisis: बापरे! देशातील 58 पैकी 38 व्याघ्रप्रकल्प बिकट स्थितीत; वाघांची संख्या वाढली पण…
स्थानिक युवकांना प्रशिक्षण आणि रोजगाराच्या संधी
हिमबिबट्यांचा वावर आणि पक्षीवैविध्य विचारात घेऊन सुरुवातीला नुब्रा, झंस्कार, शाम, कारगिल आणि द्रास या भागांमध्ये सफारीचे मार्ग आखले जाणार आहेत. यासोबतच हेमिस राष्ट्रीय उद्यान, चांगथांग आणि काराकोरम वन्यजीव अभयारण्यांमध्येही नवे मार्ग शोधण्याचे काम सुरू आहे. या योजनेत स्थानिक समुदायाचा थेट सहभाग असणार असून पहिल्या टप्प्यात 20 स्थानिक तरुणांची निवड करून त्यांना पक्षी ओळखणे, पक्षीनिरीक्षण आणि हिमबिबट्यांचा मागोवा घेण्याचे प्रशिक्षण दिले जाईल. तसेच त्यांना आवश्यक असणारी सर्व साधने उपलब्ध करून दिली जातील.
जबाबदार पर्यटनाचे जागतिक मॉडेल उभारण्याचा संकल्प
चालू वर्षात 16 जून रोजी स्थापन झालेल्या SHAN कन्झर्व्हेशन सोसायटीचा मुख्य उद्देश स्थानिक लोकांच्या मदतीने वन्यजीव संवर्धन, प्लास्टिकमुक्त पर्यटन, कचरा व्यवस्थापन आणि शाश्वत उपजीविकेला प्रोत्साहन देणे हा आहे. लडाखचा हा अद्वितीय नैसर्गिक वारसा पुढील पिढ्यांसाठी अधिक सुरक्षित ठेवणे हे आपले प्रमुख ध्येय असल्याचे नायब राज्यपाल विनय कुमार सक्सेना यांनी स्पष्ट केले. स्थानिक समुदायाच्या सहकार्यातून लडाखला जबाबदार आणि शाश्वत उच्च हिमालयीन पर्यटनाचे जागतिक मॉडेल बनवण्यासाठी हा प्रकल्प मैलाचा दगड ठरेल.
