Cough Syrup Red Warning Label: भारतातील औषध नियंत्रक संस्था (Drug Regulator) 4 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या लहान मुलांसाठी कफ सिरपच्या वापर पूर्णपणे थांबवण्यासाठी एका नव्या प्रस्तावावर गांभीर्याने विचार करत आहे. या प्रस्तावानुसार, कफ सिरपच्या बाटल्यांच्या लेबलवर 'WARNING: Cough syrup should not be used in children below 4 years of age' (इशारा: 4 वर्षांखालील मुलांसाठी कफ सिरप वापरू नये) हा लाल रंगातील स्पष्ट इशारा छापण्याची योजना आहे. याशिवाय, हे औषध केवळ मोठ्या मुलांसाठीच आहे हे दर्शवण्यासाठी बाटलीवर शाळकरी मुलांचे चित्र (Pictorial Depiction) छापण्याचेही प्रस्तावित करण्यात आले आहे, जेणेकरून पालक आणि डॉक्टरांमध्ये याबाबत स्पष्टता राहील.
ऑक्टोबर 2025 च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनंतरही बालकांना कफ सिरप देण्याचे सत्र सुरूच
डायरेक्टरेट जनरल ऑफ हेल्थ सर्व्हिसेसने (DGHS) October 2025 मध्ये एक अॅडव्हायझरी जारी करून लहान मुलांना, विशेषतः 2 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या बालकांना कफ आणि कोल्ड सिरप न देण्याच्या स्पष्ट सूचना दिल्या होत्या. मात्र, या सरकारी निर्देशांनंतरही डॉक्टरांकडून लहान मुलांना कफ सिरप लिहून देण्याचे प्रकार सुरूच असल्याचे तक्रारींद्वारे उघडकीस आले आहे. या पार्श्वभूमीवर ड्रग्ज रुल्स, 1945 च्या नियम 96 (Rule 96) मध्ये आवश्यक त्या सुधारणा करण्यासाठी ड्रग्ज कन्सल्टेटिव्ह कमिटीकडे (DCC) नवीन प्रस्ताव सादर करण्यात आला आहे.
सिडस्कोच्या (CDSCO) तांत्रिक समितीची कारवाई आणि आयसीएमआरचा (ICMR) सल्ला
कफ सिरपच्या अविरत वापरावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी सेंट्रल ड्रग्ज स्टँडर्ड कंट्रोल ऑर्गनायझेशनच्या (CDSCO) एका अंतर्गत तांत्रिक समितीने April 2026 मध्ये बैठक घेतली. या समितीने इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्चशी (ICMR) संपर्क साधून याबाबतचा सल्ला मागितला होता. मात्र, आयसीएमआरने कफ सिरपच्या लेबलिंग संदर्भात आपण कोणतेही काम करत नसल्याचे स्पष्ट केले. भारतात लहान मुलांच्या बाबतीत कफ सिरपची सर्रास होणारी विक्री आणि त्याचा आरोग्य तज्ज्ञांकडून व्यक्त होणारा प्रदीर्घ चिंताजनक सूर लक्षात घेता, औषध नियंत्रक संस्थेने हे पाऊल उचलले आहे.
कफ सिरप आता ओटीसी (OTC) श्रेणीतून बाहेर; डॉक्टरांची चिठ्ठी अनिवार्य
आरोग्य मंत्रालयाने जून 2026 मध्ये ड्रग्ज नियमावलीत ऐतिहासिक सुधारणा करत कफ सिरपसह सर्व सिरप-आधारित औषधे 'ओव्हर-द-काउंटर' (OTC) श्रेणीतून काढून टाकली आहेत. 9 जून 2026 रोजी अधिसूचित झालेल्या 'ड्रग्ज (फिफ्थ अमेंडमेंट) रुल्स, 2026' अंतर्गत ही अंमलबजावणी करण्यात आली आहे. या सुधारित नियमांनुसार, 'शेड्युल K' मधून 'सिरप' हा शब्द हटवण्यात आला आहे. याचा थेट परिणाम असा झाला आहे की, आता डॉक्टरांच्या वैध चिठ्ठीशिवाय (Prescription) कोणत्याही वैद्यकीय दुकानातून कफ सिरप खरेदी करता येणार नाही.
औषध तांत्रिक सल्लागार मंडळाशी (DTAB) चर्चा करून नियमात सुधारणा
ही नवीन नियमावली लागू करण्यापूर्वी केंद्र सरकारने 29 डिसेंबर 2025 रोजी एक मसुदा अधिसूचना प्रसिद्ध केली होती, ज्याद्वारे सर्व भागधारक आणि सर्वसामान्य नागरिकांकडून हरकती व सूचना मागवण्यात आल्या होत्या. या प्राप्त झालेल्या सर्व हरकतींचा अभ्यास केल्यानंतर आणि देशातील औषध नियंत्रणातील सर्वोच्च संस्था असणाऱ्या 'ड्रग्ज टेक्निकल ॲडव्हायझरी बोर्ड'शी (DTAB) सखोल विचारविनिमय करूनच अंतिम नियम तयार करण्यात आले आहेत. या निर्णयामुळे लहान मुलांच्या सुरक्षिततेला प्राधान्य मिळून सिरप-आधारित औषधांच्या विक्रीवर कडक सरकारी देखरेख राहील.
लहान मुलांच्या आरोग्याची सुरक्षितता निश्चित करण्याचे केंद्राचे ध्येय
भारतात कफ सिरपचा वापर अतिशय सामान्य मानला जात असला, तरी अतिलहान मुलांवर याचे होणारे दुष्परिणाम अत्यंत गंभीर ठरू शकतात. नव्या नियमांमुळे आणि लाल रंगाच्या चेतावणीमुळे पालकांमध्ये तसेच औषध विक्रेत्यांमध्ये जागरूकता निर्माण होणार आहे. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय औषध न मिळण्याच्या निर्णयामुळे सिरपच्या गैरवापरावर मोठ्या प्रमाणावर आळा बसण्याची शक्यता आरोग्य तज्ज्ञांकडून वर्तवली जात आहे.
हेही वाचा – Cobra Bite case: साप जणू तिच्या मागेच लागला; 17 वर्षीय तरुणीला दीड महिन्यात 7 वेळा दंश, गावात भीतीचे वातावरण
