Global Supply Chain Crisis 2026 : अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या संघर्षाचा परिणाम आता जागतिक व्यापारावर स्पष्टपणे दिसू लागला आहे. कच्च्या तेलाच्या किमतींनी प्रति बॅरल 105 डॉलर्सचा टप्पा ओलांडल्यामुळे इंधन संकट गडद झाले आहे. विशेषतः होर्मुझ सामुद्रधुनीवर अमेरिकेने केलेली नाकेबंदी आणि इराणचे वर्चस्व यामुळे तेल पुरवठा विसकळीत झाला आहे. या युद्धाच्या भीतीपोटी शिपिंग कंपन्यांनी आपला मार्ग बदलला असून, पनामा हा छोटा देश या जागतिक पेचप्रसंगात मोठी आर्थिक कमाई करत आहे.
पनामा कालव्याची लिलाव पद्धत आणि चढाओढ
होर्मुझ सामुद्रधुनी सध्या असुरक्षित असल्यामुळे तेल आणि वायू वाहून नेणारे मोठे टँकर्स आता पनामा कालव्याचा वापर (Panama Canal Revenue Growth) करत आहेत. अचानक वाढलेल्या या गर्दीमुळे पनामा कालवा प्राधिकरणाने 'लिलाव' पद्धत सुरू केली आहे. ज्या जहाजाकडे आधीपासून बुकिंग केलेले नाही, त्यांना मार्ग पार करण्यासाठी बोली लावावी लागत आहे. अहवालानुसार, लवकरात लवकर जागा मिळवण्यासाठी कंपन्या 4 दशलक्ष डॉलर्स (सुमारे 37 कोटी रुपयांहून अधिक) इतकी अवाढव्य रक्कम एका जहाजासाठी मोजत आहेत. ही बोली नियमित शुल्कापेक्षा कैक पटीने जास्त आहे.
सुरक्षिततेसाठी वाढता खर्च
सामान्य परिस्थितीत पनामा कालव्यावरून जाण्यासाठी 3 ते 4 लाख डॉलर्स इतका खर्च येतो. मात्र, सध्या क्षेपणास्त्र हल्ले आणि ड्रोन हल्ल्यांच्या भीतीमुळे व्यापारी जहाजांना पनामाचा मार्ग अधिक सुरक्षित वाटत आहे. विश्लेषक रॉड्रिगो नोरिएगा यांच्या मते, युद्धजन्य परिस्थितीत बॉम्बफेक टाळण्यासाठी कंपन्या कितीही पैसे मोजण्यास तयार आहेत. पूर्वी फास्ट-ट्रॅक सुविधेसाठी जे अतिरिक्त शुल्क 2.5 ते 3 लाख डॉलर्स होते, ते आता वाढून थेट 4.25 दशलक्ष डॉलर्सच्या पुढे गेले आहे.
पुरवठा साखळीवर होणारा परिणाम
जगातील एकूण तेल पुरवठ्यापैकी साधारणतः 20 टक्के वाटा हा होर्मुझ सामुद्रधुनीतून येतो. हा महत्त्वाचा मार्ग बंद झाल्याने जागतिक पुरवठा साखळीवर प्रचंड ताण आला आहे. पनामा सरकारने या संधीचा फायदा घेत आपल्या महसुलात मोठी वाढ केली असली, तरी यामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात वस्तूंच्या किमती वाढण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे. वाढीव शिपिंग खर्चामुळे ग्राहकांना महागाईचा फटका बसू शकतो, असा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे.
व्यापार प्रवाहात ऐतिहासिक बदल
इराण आणि अमेरिकेतील संघर्ष लवकर संपण्याची चिन्हे नसल्याने जागतिक व्यापार प्रवाहाने आपली दिशा बदलली आहे. पनामा कालवा प्राधिकरण सध्या क्षमतेपेक्षा जास्त जहाजांचे व्यवस्थापन करत आहे. व्यापारी जहाजांच्या या रांगांमुळे पनामाच्या अर्थव्यवस्थेला मोठी उभारी मिळाली आहे. मात्र, हा बदल तात्पुरता न राहता दीर्घकालीन राहिल्यास जागतिक तेल बाजारात मोठी उलथापालथ होऊ शकते, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.
हेही वाचा – Iran US Talk: अमेरिका-इराणमध्ये दुसऱ्यांदा होणार चर्चा, समोरासमोर नाही तर 'या' माध्यमातून साधणार संवाद
