CBSE New Language Policy: केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळाने (CBSE) राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP) 2020 च्या अंमलबजावणीच्या दिशेने एक मोठे पाऊल उचलले आहे. शैक्षणिक सत्र 2026-27 पासून इयत्ता 9 वी आणि 10 वी च्या विद्यार्थ्यांसाठी नवीन भाषा योजना लागू करण्यात येणार आहे. या नवीन नियमानुसार, 1 जुलै 2026 पासून इयत्ता 9 वी मध्ये तीन भाषांचा अभ्यास करणे अनिवार्य असेल. विशेष म्हणजे, या तीन भाषांपैकी किमान दोन भाषा भारतीय असणे बंधनकारक करण्यात आले आहे.
परदेशी भाषेसाठी नवीन नियम
CBSE ने स्पष्ट केले आहे की, बहुभाषिकतेला प्रोत्साहन देताना भारतीय भाषांना प्राधान्य दिले जाईल. जर एखाद्या विद्यार्थ्याला परदेशी भाषेचा अभ्यास करायचा असेल, तर ती केवळ 'तिसरी भाषा' (R3) म्हणून निवडता येईल. मात्र, त्यासाठी पहिल्या दोन भाषा (R1 आणि R2) भारतीय असणे आवश्यक आहे. अन्यथा, परदेशी भाषेचा अभ्यास 'अतिरिक्त चौथी भाषा' म्हणून करावा लागेल.
पाठ्यपुस्तके आणि अंतर्गत मूल्यमापन
सध्या इयत्ता 9 वी साठी R3 ची स्वतंत्र पाठ्यपुस्तके उपलब्ध नसल्यामुळे, शैक्षणिक वर्ष 2026-27 साठी इयत्ता 6 वी च्या नवीन आवृत्तीच्या पाठ्यपुस्तकांचा वापर केला जाईल. महत्त्वाचे म्हणजे, इयत्ता 10 वी च्या बोर्ड परीक्षेमध्ये तिसऱ्या भाषेसाठी (R3) कोणतीही लेखी बोर्ड परीक्षा घेतली जाणार नाही. या भाषेचे मूल्यमापन शाळा स्तरावर अंतर्गत पद्धतीने केले जाईल आणि त्याचे गुण किंवा कामगिरी CBSE च्या अधिकृत प्रमाणपत्रावर नमूद केली जाईल.
शिक्षकांची कमतरता आणि संसाधने
भारतीय भाषा शिकवण्यासाठी शिक्षकांची कमतरता भासल्यास शाळांना तात्पुरत्या उपाययोजना करण्याची मुभा देण्यात आली आहे. यामध्ये इतर विषयांच्या शिक्षकांची मदत घेणे, आभासी वर्ग (Virtual Classes) चालवणे किंवा निवृत्त शिक्षकांची नियुक्ती करणे यांसारख्या पर्यायांचा समावेश आहे. शाळांना स्थानिक साहित्य आणि लोककथांचा अभ्यासक्रमात समावेश करण्याची परवानगी देण्यात आली असून, याबाबतची सविस्तर मार्गदर्शक तत्त्वे 15 जून 2026 पर्यंत प्रसिद्ध केली जातील.
दिव्यांग आणि परदेशी विद्यार्थ्यांसाठी सूट
'दिव्यांग व्यक्तींचे हक्क अधिनियम, 2016' अंतर्गत दिव्यांग विद्यार्थ्यांना दुसरी किंवा तिसरी भाषा शिकण्याच्या अनिवार्यतेतून सूट दिली जाऊ शकते. तसेच, परदेशातील CBSE शाळांमध्ये शिकणाऱ्या किंवा परदेशातून भारतात परतणाऱ्या विद्यार्थ्यांना प्रत्येक प्रकरणाचा विचार करून विशेष सवलत देण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.
19 भारतीय भाषांमध्ये अभ्यासक्रम
सध्या CBSE आणि NCERT मिळून मराठीसह आसामी, बंगाली, गुजराती, कन्नड, तमिळ, तेलुगू अशा एकूण 19 भारतीय भाषांमध्ये इयत्ता 6 वी साठी 'R3' ची पाठ्यपुस्तके तयार करत आहेत. या बदलाचा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्यांवरील परीक्षेचा भार न वाढवता त्यांना विविध भारतीय भाषांशी जोडणे आणि बहुभाषिक बनवणे हा आहे. सर्व शाळांना 30 जून 2026 पर्यंत त्यांच्याकडील भाषा पर्यायांची माहिती 'OASIS' पोर्टलवर नोंदवण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
