Iran US conflict: एका व्यापारी जहाजाशी संबंधित ताज्या वादविवादानंतर तेहरान प्रशासनाने होर्मुझची धोरणात्मक सामुद्रधुनी वाहतुकीसाठी पूर्णपणे बंद करण्याची घोषणा केली. शनिवारी उशिरा रात्री घडलेल्या या नाट्यमय घडामोडींमुळे इराण आणि अमेरिका यांच्यातील लष्करी संघर्ष कमालीचा तीव्र झाला आहे. या घोषणेला काही तास उलटत नाहीत तोच, अमेरिकेने इराणच्या लष्करी तळांवर नव्या दमाने हल्ले चढवले आहेत. अमेरिकेच्या या आक्रमक पवित्र्यामुळे गेल्या महिन्यात अत्यंत नाजूक परिस्थितीत झालेल्या युद्धविराम कराराच्या भवितव्यावर आता मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
व्यापारी जहाजावर इशारा म्हणून गोळीबार
इराणी लष्कराच्या अधिकृत सूत्रांनुसार, सदर जलमार्गातून प्रवास करणाऱ्या एका व्यापारी जहाजाने नियमांचे उल्लंघन केल्यामुळे त्यावर इशारा म्हणून गोळीबार करण्यात आला होता. या सुरक्षेच्या कारणास्तव हा अत्यंत महत्त्वाचा सागरी मार्ग बंद करण्यात येत असल्याचे इराणने स्पष्ट केले. गेल्या काही आठवड्यांपासून सुरू असलेला हिंसाचार थांबवण्यासाठी आणि झालेल्या अंतरिम कराराचे अस्तित्व टिकवण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय पातळीवर सुरू असलेल्या राजनैतिक प्रयत्नांना या ताज्या संघर्षामुळे मोठा धक्का बसला आहे.
पॅन्टॅगॉनची मोठी कारवाई: अमेरिकेकडून लष्करी हल्ल्यांची 3 री फेरी
इराणने सामुद्रधुनी बंद करण्याचा निर्णय जाहीर करताच, अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडने अत्यंत वेगाने चक्रे फिरवत इराणी लक्ष्यांवर हल्ल्यांची 3 री फेरी सुरू केल्याची पुष्टी केली. अमेरिकन लष्करी प्रवक्त्यांच्या मते, आंतरराष्ट्रीय जलमार्गातून मुक्तपणे प्रवास करणाऱ्या नागरी खलाशांचे आणि व्यापारी जहाजांचे संरक्षण करणे हे त्यांचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. इराणची हल्ले करण्याची क्षमता सातत्याने कमकुवत करून, या बेजबाबदार कृत्यासाठी त्यांना मोठी किंमत मोजायला लावली जात असल्याचे लष्कराने आपल्या निवेदनात स्पष्ट केले आहे. अमेरिकेने दिलेल्या माहितीनुसार, इराणच्या हल्ल्यात सायप्रसचा ध्वज असलेल्या एका कंटेनर जहाजाच्या इंजिन रूमचे प्रचंड नुकसान झाले असून, त्यावरील 1 नागरी कर्मचारी अद्याप बेपत्ता आहे.
सुरक्षित सागरी प्रवासाची अट
वॉशिंग्टनच्या वरिष्ठ राजनैतिक अधिकाऱ्यांनी यापूर्वीच स्पष्ट केले होते की, जोपर्यंत होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील आंतरराष्ट्रीय वाहतूक सुरक्षित होत नाही, तोपर्यंत गेल्या महिन्यातील शस्त्रसंधी अधिक बळकट करण्यासाठीच्या कोणत्याही वाटाघाटी पुढे सरकू शकत नाहीत. आंतरराष्ट्रीय जहाजांना या जलमार्गातून विनाअडथळा आणि सुरक्षितपणे प्रवास करू दिला जाईल, या अटीवर इराणने जाहीरपणे पुन्हा शिक्कामोर्तब करावे, अशी अमेरिकेची ठाम मागणी होती.
ओमानच्या मध्यस्थीला मर्यादा
अमेरिकेच्या मागण्या फेटाळत इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सने (IRGC) उलट भूमिका घेतली असून, पुढील आदेश येईपर्यंत होर्मुझची सामुद्रधुनी सर्व प्रकारच्या वाहतुकीसाठी बंदच राहील यावर ठाम असल्याचे सांगितले. विशेष म्हणजे, व्यापारी जहाजांवरील हल्ले आणि अमेरिकेच्या प्रत्युत्तरादाखल झालेल्या कारवायांच्या पार्श्वभूमीवर, शनिवारीच इराण आणि ओमानच्या परराष्ट्र मंत्र्यांमध्ये या सामरिक जलमार्गाच्या भविष्याबाबत विस्तृत चर्चा झाली होती. त्यानंतरच इराणने हा कठोर निर्णय घेतला. ओमानने नंतर स्पष्ट केले की, दोन्ही देशांनी या मुद्द्यावर तांत्रिक आणि राजकीय अशा दोन्ही स्तरांवर संवाद सुरू ठेवण्याचे मान्य केले आहे. इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी देखील सुरक्षित प्रवासासाठी योग्य यंत्रणा उभारण्यावर ओमानच्या समकक्षांसोबत चर्चा झाल्याचे मान्य केले, मात्र प्रत्यक्ष जमिनीवर तणाव कमी झालेला नाही.
मोजतबा खामेनींचे पहिले जाहीर वक्तव्य
या सर्व घडामोडींच्या केंद्रस्थानी इराणचे नवनियुक्त सर्वोच्च नेते मोजतबा खामेनी यांचे आलेले पहिले सार्वजनिक निवेदन ठरले आहे. आपले वडील अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या अंत्यसंस्काराचे विधी पार पडल्यानंतर त्यांनी थेट देशातील जनतेला संबोधित केले. सरकारी दूरचित्रवाणीवरून प्रसारित झालेल्या आपल्या भाषणात मोजतबा यांनी अत्यंत आक्रमक भूमिका घेतली. त्यांनी शपथ घेतली की, 28 फेब्रुवारी रोजी युद्धाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात झालेल्या हवाई हल्ल्यांमध्ये त्यांच्या वडिलांची झालेली हत्या इराण कधीही विसरणार नाही. हा सूड घेणे ही संपूर्ण इराणी राष्ट्राची सामूहिक इच्छा असून, तो निश्चितपणे घेतलाच जाईल, असा इशारा त्यांनी दिला.
