Induction Cooking in Indian Railways after LPG Shortage : पश्चिम आशियातील वाढत्या भूराजकीय तणावामुळे सध्या संपूर्ण देशात एलपीजी (LPG) सिलिंडरचा पुरवठा कमालीचा विस्कळीत झाला आहे. या अचानक उद्भवलेल्या इंधन संकटावर मात करण्यासाठी ‘भारतीय रेल्वे खानपान आणि पर्यटन महामंडळाने’ (IRCTC) एक अत्यंत धाडसी आणि धोरणात्मक निर्णय घेतला आहे. रेल्वे प्रवाशांना प्रवासादरम्यान वेळेवर, गरम आणि दर्जेदार भोजन मिळावे यासाठी धावत्या गाड्यांमध्ये पुन्हा एकदा अन्न शिजवण्याची प्रक्रिया सुरू केली जाणार आहे. मात्र, यावेळी सुरक्षेचा उपाय म्हणून पारंपारिक गॅस सिलिंडरऐवजी पूर्णपणे विजेवर चालणाऱ्या अत्याधुनिक ‘इलेक्ट्रिक इंडक्शन स्टोव्ह’चा (Induction Cooktops) वापर केला जाईल.
आंतरराष्ट्रीय संकटामुळे आयआरसीटीसी समोर उभा ठाकला होता 1000 सिलिंडरचा प्रश्न
या ऐतिहासिक बदलामागे जागतिक स्तरावर निर्माण झालेले ऊर्जेचे मोठे संकट कारणीभूत आहे. इराण आणि अमेरिकेमधील वाढत्या लष्करी संघर्षामुळे जागतिक बाजारपेठ हादरली आहे. जगातील एकूण क्षमतेच्या सुमारे 20 टक्के ते 30 टक्के कच्चे तेल आणि नैसर्गिक वायूची वाहतूक ज्या संवेदनशील ‘स्ट्रेट ऑफ हॉर्मुझ’ (Strait of Hormuz) मार्गिकेतून होते, ती वाहतूक सध्या पूर्णपणे ठप्प झाली आहे. भारत हा वायू आयातीवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून असल्याने देशात व्यावसायिक गॅसचा मोठा तुटवडा निर्माण झाला आहे. आयआरसीटीसीला आपली देशभरातील क्लस्टर किचन, बेस किचन आणि केटरिंग सेवा सुरळीत चालवण्यासाठी दररोज तब्बल 1000 कमर्शियल सिलिंडरची आवश्यकता असते. हाच तुटवडा भरून काढण्यासाठी रेल्वेने आता विजेचा पर्याय निवडला आहे.
दररोज 17 लाख प्रवाशांना मिळणार थेट फायदा; ‘एलएचबी’ पॅन्ट्री कार सज्ज
एका वृत्तसंस्थेने दिलेल्या अधिकृत वृत्तानुसार, आयआरसीटीसी आता अत्याधुनिक ‘लिंके हॉफमन बुश’ (LHB) पॅन्ट्री कारमध्ये विजेचा वापर करून थेट अन्न तयार करेल. या आधुनिक पॅन्ट्री कारमध्ये उच्च दाबाची वीज हाताळण्यासाठी आवश्यक ती सर्व सुरक्षा यंत्रणा आधीपासूनच उपलब्ध आहे. या योजनेचे काही मुख्य पैलू खालीलप्रमाणे आहेत:
प्रवासी संख्या: रेल्वेच्या या निर्णयामुळे दररोज सुमारे 1400 गाड्यांमधून प्रवास करणाऱ्या 17 लाख प्रवाशांना थेट गरम जेवणाचा फायदा मिळणार आहे.
अध्यक्षांचे स्पष्टीकरण: आयआरसीटीसीचे अध्यक्ष आणि व्यवस्थापकीय संचालक संजय कुमार यांनी स्पष्ट केले की, ज्या पॅन्ट्री कारमध्ये पुरेशी सुरक्षा पायाभूत सुविधा आहे, तिथेच अधिकृत व्हेंडर्सना अन्न शिजवण्याची परवानगी दिली जाईल.
स्थानकांवरही बदल: केवळ धावत्या ट्रेनमध्येच नव्हे, तर देशातील मोठ्या रेल्वे स्थानकांवरील फूड कोर्ट आणि किचनमध्येही आता इंडक्शन कुकिंग सक्तीचे केले जात आहे.
सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य; आगीचा धोका होणार कायमचा नष्ट
काही वर्षांपूर्वी धावत्या ट्रेनमध्ये गॅस सिलिंडरच्या गळतीमुळे लागणाऱ्या भीषण आगीच्या दुर्घटना आणि स्वच्छतेचा अभाव यामुळे ट्रेनमधील कुकिंग पूर्णपणे बंद करण्यात आले होते. त्याऐवजी ‘बेस किचन’ संकल्पना लागू करून विविध प्रमुख स्थानकांवरून आधीच तयार केलेले जेवण ट्रेनमध्ये चढवले जात होते, जे बऱ्याचदा प्रवाशांपर्यंत पोहोचेपर्यंत थंड व्हायचे. आता राजधानी, शताब्दी, दुरांतो आणि वंदे भारत सारख्या प्रीमियम ट्रेनमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या सुरक्षित एलएचबी कोचेसमध्ये इंडक्शन स्टोव्ह वापरले जाणार आहेत. यामध्ये उघडी ज्वाला (Open Flame) नसल्यामुळे गॅस सिलिंडरच्या आगीचा धोका 100 टक्के टळणार आहे.
रेल्वेचा प्रवास आता अधिक सुरक्षित आणि चविष्ट
विजेवरील शेगड्यांच्या वापरामुळे पॅन्ट्री कारमधील स्वच्छतेचा दर्जा कमालीचा सुधारणार आहे. कोळसा किंवा गॅसच्या धुरापासून शेफ आणि कर्मचाऱ्यांची सुटका होणार असून, प्रवाशांना स्वच्छ वातावरणात बनवलेले चविष्ट अन्न खायला मिळेल. एलपीजी टंचाईवर शोधलेला हा तोडगा भविष्यात रेल्वे केटरिंगचा चेहरामोहरा बदलणारा ठरेल. आंतरराष्ट्रीय संकटातून मिळालेल्या या धड्यामुळे भारतीय रेल्वे आता इंधनाच्या बाबतीत आत्मनिर्भरतेकडे पाऊल टाकत आहे, ज्यामुळे प्रवाशांचा प्रवास अधिक सुरक्षित, सुटसुटीत आणि हाय-टेक होणार यात शंका नाही.
हेही वाचा – El Nino Godzilla: भारताची चिंता वाढली! मान्सूनवर 'गॉडझिला'चे संकट, हवामान खात्याने घटवला पावसाचा अंदाज
