How Unused Credit Card Affects Cibil Score 2026? : आजच्या डिजिटल युगात ऑनलाइन शॉपिंग, हॉटेल बुकिंग, प्रवासाचे तिकीट किंवा किराणा खरेदीसाठी क्रेडिट कार्डचा वापर कमालीचा वाढला आहे. विविध बँकांकडून मिळणारे आकर्षक डिस्काउंट, कॅशबॅक आणि रिवॉर्ड पॉईंट्सच्या मोहापायी अनेक ग्राहक एकाच वेळी 2 ते 3 क्रेडिट कार्ड्स खिशात बाळगतात. मात्र, अनेकदा एखादे कार्ड केवळ ऑफर पाहून घेतले जाते आणि नंतर 'गरज पडेल तेव्हा वापरू' या विचाराने ते कपाटातील ड्रॉवरमध्ये पडून राहते. जर तुमच्याकडेही असे एखादे दीर्घकाळ वापरात नसलेले निष्क्रिय (Inactive) क्रेडिट कार्ड असेल, तर सावधान..! कारण हे न वापरलेले कार्ड देखील तुमच्या नकळत तुमचा सिबिल (CIBIL) स्कोअर खराब करू शकते आणि त्याचा तुमच्या आर्थिक अहवालाला मोठा फटका बसवू शकते.
वापरात नसलेल्या कार्डचे काय होते? आरबीआयचा नियम काय सांगतो?
जेव्हा एखादे क्रेडिट कार्ड दीर्घकाळ वापरात नसते, तेव्हा बँका त्यावर बारीक लक्ष ठेवून असतात. भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) अधिकृत नियमांनुसार, जर एखाद्या कार्डवर वर्षभर कोणताही व्यवहार झाला नाही, तर ते कायमस्वरूपी बंद करण्यापूर्वी बँकेला ग्राहकाला पूर्वसूचना देणे बंधनकारक आहे. यानंतरही ग्राहकाने प्रतिसाद न दिल्यास बँक ते कार्ड रद्द करू शकते. आर्थिक तज्ज्ञांच्या मते, क्रेडिट कार्ड पूर्णपणे पडून राहू देण्यापेक्षा वर्षातून किमान एकदा तरी ते वापरणे अत्यंत गरजेचे आहे. यासाठी मोठी खरेदी करण्याची अजिबात गरज नाही. तुम्ही काही छोटे व्यवहार करूनही कार्ड सक्रिय ठेवू शकता:
– 100 रुपयांचे मोबाईल रिचार्ज: नेहमी लागणारा रिचार्ज किंवा अगदी कमी रकमेचे ऑनलाईन रिचार्ज करून कार्ड चालू ठेवता येते.
– किराणा किंवा छोटा ऑनलाईन व्यवहार: महिन्याचा किराणा किंवा ऑनलाईन छोट्या-मोठ्या डिलिव्हरीसाठी पेमेंट करताना कार्ड वापरावे.
– लक्षात ठेवा: कार्डवर केवळ व्याज भरणे किंवा लेट फी भरणे याला सक्रिय व्यवहार मानले जात नाही. तसेच, काही बँका ऑटो-डेबिट किंवा ईएमआय (EMI) सेवांनाही सक्रिय वापराच्या श्रेणीत धरत नाहीत.
न वापरलेले कार्ड थेट CIBIL स्कोअर कसा खराब करते? 'CUR' चे गणित समजून घ्या
तुमचे क्रेडिट कार्ड कपाटात निष्क्रिय पडून राहिल्याने थेट सिबिल स्कोअर कमी होत नाही; मात्र, जेव्हा ते कार्ड पूर्णपणे बंद होते, तेव्हा तुमचे आर्थिक गणित बिघडते. याला तांत्रिक भाषेत क्रेडिट युटिलायझेशन रेशो (Credit Utilization Ratio – CUR) म्हटले जाते. तुमच्याकडे असलेल्या सर्व कार्डांची मिळून जी एकूण क्रेडिट मर्यादा (Credit Limit) असते, त्यापैकी तुम्ही किती टक्के रक्कम वापरता, याला CUR म्हणतात.
उदाहरणार्थ, एखादे जुने कार्ड बंद केल्यामुळे तुमची एकूण उपलब्ध क्रेडिट मर्यादा अचानक कमी होते. समजा आधी तुमची एकूण मर्यादा 2 लाख होती आणि तुम्ही 50,000 रुपये खर्च करत होतात, तर तुमचा वापर 25 टक्के होता. पण एक कार्ड बंद झाल्याने मर्यादा 1 लाख झाली, तर तुमचा खर्च थेट 50 टक्क्यांवर पोहोचेल. तज्ज्ञांच्या मते, चांगल्या सिबिल स्कोअरसाठी एकूण क्रेडिट मर्यादा कधीही 30 टक्क्यांच्या आत ठेवणे फायदेशीर मानले जाते. वापर वाढल्याने बँक तुम्हाला 'क्रेडिट हंग्री' समजते आणि तुमचा सिबिल स्कोअर घसरतो.
हेही वाचा – Loan Trends India: भारतात सर्वाधिक कर्ज कोण घेतं? Millennials की Gen-Z, समोर आला धक्कादायक रिपोर्ट
वार्षिक शुल्क असणारे कार्ड बंद करायचे असल्यास 'या' 5 गोष्टींची घ्या काळजी
जर तुमच्याकडे असे एखादे कार्ड असेल ज्यावर बँक दरवर्षी वार्षिक शुल्क (Annual Fee) आकारते आणि तुम्ही ते अजिबात वापरत नसाल, तर ते कार्ड बंद करणे हाच योग्य निर्णय ठरतो. मात्र, कार्ड बंद करण्याची प्रक्रिया घाईघाईत न करता अत्यंत काळजीपूर्वक केली पाहिजे. कार्ड ब्लॉक किंवा बंद करण्यापूर्वी खालील 5 स्टेप्स नक्की फॉलो करा:
– थकबाकी शून्य करा: कार्डवरील संपूर्ण जुनी थकबाकी (Outstanding Amount) पूर्णपणे भरा.
– अतिरिक्त शुल्काची तपासणी: कार्डवर कोणतेही छुपे व्याज किंवा लेट फी बाकी नसल्याची खात्री करून घ्या.
– कस्टमर केअरला माहिती: बँकेच्या ग्राहक सेवा केंद्राशी संपर्क साधून कार्ड बंद करण्याची अधिकृत विनंती नोंदवा.
– लेखी अर्ज द्या: सुरक्षेचा उपाय म्हणून बँकेच्या जवळच्या शाखेत जाऊन लेखी अर्ज सबमिट करा.
– पुष्टीकरण संदेश: तुमचे कार्ड यशस्वीरित्या बंद झाल्याचा अधिकृत ईमेल किंवा एसएमएस (SMS) बँकेकडून आवर्जून आणि नक्की मिळवा.
मजबूत सिबिल स्कोअर राखण्यासाठी फॉलो करा 'या' चांगल्या सवयी
क्रेडिट कार्ड हे केवळ कर्ज काढून खर्च करण्याचे साधन नसून, ते तुमच्या आर्थिक शिस्तीचा आरसा असते. भविष्यात गृहकर्ज (Home Loan) किंवा कार लोन सहज मिळवण्यासाठी तुमचा सिबिल स्कोअर 750 पेक्षा जास्त असणे आवश्यक आहे. यासाठी तुमच्या क्रेडिट कार्डचे बिल नेहमी ठरलेल्या तारखेपूर्वी किंवा वेळेवर भरा. कार्डची संपूर्ण मर्यादा कधीही संपवू नका आणि जुनी क्रेडिट कार्डे अचानक बंद करणे टाळा, कारण जुनी कार्डे तुमच्या क्रेडिट इतिहासाचा (Credit History) मजबूत पुरावा असतात. वापरात नसलेल्या कार्डांकडे दुर्लक्ष न करता त्यांची वेळोवेळी तपासणी करा. आज घेतलेला हा छोटासा निर्णय भविष्यात मोठ्या आर्थिक संकटातून तुमची सुटका करू शकतो.
