PIB Fact Check: अलीकडेच, भारताचा परकीय चलन साठा आणि सोन्याच्या साठ्याबाबत सोशल मीडियावर तसेच काही प्रसारमाध्यमांच्या अहवालांमध्ये एक मोठी चर्चा सुरू झाली होती. पश्चिम आशियातील सध्याच्या भूराजकीय तणावाच्या पार्श्वभूमीवर आणि परकीय चलन साठा सुरक्षित ठेवण्याच्या उद्देशाने, भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) सुमारे 12 अब्ज डॉलर्सचे सोने विकले असल्याचा दावा केला जात होता. या बातमीमुळे गुंतवणूकदार आणि सामान्य जनता या दोघांमध्येही संभ्रम आणि अनेक प्रश्न निर्माण झाले होते. मात्र, आता सरकारने या दाव्याबाबत एक महत्त्वपूर्ण ‘तथ्य-तपासणी’ (Fact-check) जारी करून वस्तुस्थिती स्पष्ट केली आहे. आरबीआयने सोने विकल्याचा हा दावा पूर्णपणे खोटा आणि दिशाभूल करणारा असल्याचे सरकारने ठामपणे नमूद केले आहे.
पीआयबीने (PIB) केला खोट्या दाव्याचा पर्दाफाश
सरकारची अधिकृत तथ्य-तपासणी करणारी संस्था, ‘प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो’ (PIB) ने सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘X’ वर एक पोस्ट करून या अफवेचे खंडन केले आहे. पीआयबीने स्पष्ट केले की, भारतीय रिझर्व्ह बँकेचा सोन्याचा साठा कमी होण्याऐवजी, त्यात सातत्याने वाढच झाली आहे. सरकारच्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, भारताच्या एकूण परकीय चलन साठ्यामध्ये सोन्याचा वाटा सप्टेंबर 2025 च्या अखेरीस 13.92 टक्के इतका होता. हा आकडा 31 मार्च 2026 पर्यंत वाढून 16.70 टक्के झाला आणि 22 मे 2026 पर्यंत तो आणखी वाढून 16.85 टक्क्यांवर पोहोचला आहे, जे भारताच्या भक्कम आर्थिक स्थितीचे लक्षण आहे.
हा वाद नेमका सुरू कसा झाला?
एका आंतरराष्ट्रीय प्रसारमाध्यमाच्या अहवालात, काही निनावी सूत्रांचा हवाला देत, आरबीआयने सुमारे 12 अब्ज डॉलर्सचे सोने विकले असण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली होती; आणि याच अहवालामुळे या सर्व वादाला तोंड फुटले. हा अहवाल प्रकाशित झाल्यानंतर, ही बातमी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर वणव्यासारखी वेगाने व्हायरल झाली. मात्र, पीआयबीने या संवेदनशील प्रकरणावर त्वरित प्रतिक्रिया देत, आरबीआयच्या अधिकृत आकडेवारीचा संदर्भ दिला आणि अशा प्रकारची कोणतीही विक्री झाली नसल्याचे स्पष्ट करत आंतरराष्ट्रीय अहवालातील दावा फेटाळून लावला.
आरबीआयकडे सध्या किती सोने आहे?
आरबीआयने जाहीर केलेल्या ताज्या आकडेवारीनुसार, मध्यवर्ती बँकेकडे सध्या एकूण 880.52 मेट्रिक टन सोन्याचा प्रचंड साठा उपलब्ध आहे. या एकूण साठ्यापैकी 312.32 मेट्रिक टन सोने ‘इश्यू डिपार्टमेंट’ (Issue Department) अंतर्गत मालमत्ता म्हणून सुरक्षित ठेवण्यात आले आहे, तर उर्वरित 568.20 मेट्रिक टन सोने ‘बँकिंग डिपार्टमेंट’ (Banking Department) अंतर्गत साठवलेले आहे. ही आकडेवारी स्पष्टपणे दर्शवते की, भारताचा सोन्याचा साठा आजही अत्यंत सुरक्षित आणि भक्कम स्थितीत असून त्यात कोणतीही घट झालेली नाही.
A news report published by @Bloomberg states that RBI may have sold gold amounting to approximately USD 12 billion.#PIBFactCheck ❌ This claim is FAKE ✔️ According to @RBI, the share of gold in India's foreign exchange reserves rose from 13.92% at end-September 2025 to 16.70%… pic.twitter.com/eVjxPxEv1i — PIB Fact Check (@PIBFactCheck) June 3, 2026
सोन्याचे मूल्य वाढण्यामागील नेमके कारण काय?
आरबीआयच्या (RBI) वार्षिक अहवालानुसार, गेल्या काही महिन्यांत जागतिक बाजारपेठेत सोन्याच्या किमतींमध्ये लक्षणीय वाढ दिसून आली आहे. याशिवाय, आंतरराष्ट्रीय बाजारात डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे झालेले अवमूल्यन (रुपया कमकुवत होणे) यामुळेही आरबीआयच्या सोन्याच्या साठ्याच्या एकूण मूल्यात मोठी वाढ झाली आहे. याच कारणामुळे, भारताच्या सोन्याच्या साठ्याचे एकूण मूल्य पूर्वीपेक्षाही अधिक वाढले असून ते अर्थव्यवस्थेला बळकटी देत आहे.
हेही वाचा – RBI Foreign Currency Sale: रुपयाची घसरण रोखण्यासाठी RBI परकीय चलन का विकते? काय आहे नेमकं गणित?
गुंतवणूकदारांसाठी यातून काय संदेश मिळतो?
परकीय चलन साठा आणि सोन्याचा साठा यांसारख्या देशाच्या अर्थव्यवस्थेशी जोडलेल्या संवेदनशील बातम्यांच्या बाबतीत, नागरिकांनी आणि गुंतवणूकदारांनी केवळ अधिकृत स्रोतांवरच विसंबून राहिले पाहिजे. आरबीआय आणि सरकारकडून उपलब्ध झालेली ही अद्ययावत आकडेवारी हे स्पष्टपणे सिद्ध करते की, भारताने आपल्याकडील सोने विकलेले नाही, उलट आपला सोन्याचा साठा कायम राखत तो पूर्वीपेक्षा अधिक बळकट केला आहे. त्यामुळे अशा कोणत्याही सोशल मीडियावरील अफवांवर विश्वास ठेवू नये.
