Cloudburst and Monsoon Red Alert in 14 States: जम्मू-काश्मीरच्या पूंछ आणि किश्तवार परिसरात शनिवारी मध्यरात्री निसर्गाने भयानक रौद्ररूप धारण केले. राजौरी जिल्ह्यात रात्री 3 च्या सुमारास झालेल्या मुसळधार पावसामुळे धरहल नदीला अचानक भीषण पूर आला. या पुराचे पाणी न्यू बस स्टँड बेला परिसरात वेगाने शिरल्यामुळे पाहता पाहता सुमारे 200 ते 250 वाहने पाण्याचा तीव्र प्रवाहात वाहून गेली. या नैसर्गिक आपत्तीमध्ये पूंछ भागात 8 नागरिकांना आपला जीव गमवावा लागला असून 6 जण अद्याप बेपत्ता आहेत. किश्तवारमधील दच्छनच्या सुरनू भागात झालेल्या ढगफुटीमुळे स्थानिक लोकांची घरे आणि शेतजमिनीचे अतोनात नुकसान झाले आहे.
केदारनाथ यात्रा विस्कळीत आणि 14 राज्यांना इशारा
देशात मान्सूनचा दुसरा टप्पा तीव्र झाल्यामुळे तब्बल 14 राज्यांमध्ये मुसळधार पावसाचा इशारा देण्यात आला असून उत्तराखंड, सिक्कीम आणि पश्चिम बंगालसाठी रेड अलर्ट जारी केला आहे. उत्तराखंडमध्ये झालेल्या मोठ्या भूस्खलनामुळे केदारनाथ यात्रा मार्गावरील घोडे-खेचरांची सेवा पूर्णपणे बंद करण्यात आली आहे. पिथोरगड येथील गरबधार भागात रस्ता खचल्याने गुंजीकडे जाणारा मार्ग बंद झाला असून कैलास-मानसरोवर यात्रेकरूंची 50 जणांची चौथी तुकडी धारचुला बेस कॅम्पवरच अडकून पडली आहे. दुसरीकडे, अरुणाचल प्रदेशात पूर आणि भूस्खलनाच्या सत्रामुळे आतापर्यंत 7 जणांचा मृत्यू झाला असून 29 जण जखमी झाले आहेत. तेथील 26 जिल्हे, 328 मंडळे आणि 576 गावांमधील तब्बल 1,49,257 नागरिक या आपत्तीमुळे प्रभावित झाले आहेत.
हेही वाचा – UPI वापरणाऱ्यांसाठी मोठी अपडेट; MDR बाबत सरकारचा विचार, सामान्यांच्या खिशावर काय होणार परिणाम?
डोंगराळ भागातच का होतात ढगफुटीच्या घटना?
भौगोलिक रचनेनुसार जम्मू-काश्मीरच्या उंच हिमालयीन पर्वतरांगा ढगफुटीच्या घटनांसाठी मुख्य कारणीभूत ठरतात. अरबी समुद्र आणि बंगालच्या उपसागरातून वाहणारे बाष्पयुक्त वारे जेव्हा या उंच पर्वतांना धडकतात, तेव्हा ते वेगाने वरच्या दिशेने सरकतात. ही गरम हवा वर जाऊन थंड होते आणि त्यातील बाष्पाचे रूपांतर अत्यंत जलद गतीने मोठ्या ढगांमध्ये होते. हिमालयातील अरुंद दऱ्या आणि उंच शिखरे या ढगांना एकाच ठिकाणी अडकवून ठेवतात, ज्यामुळे एका मर्यादित क्षेत्रात प्रचंड प्रमाणात बाष्प जमा होते. जेव्हा हे ढग पाण्याचा भार सहन करू शकत नाहीत, तेव्हा अचानक पाण्याचा मोठा स्फोट होतो. याच कारणामुळे मैदानी भागांपेक्षा डोडा, किश्तवार, रामबन, पूंछ, राजौरी, सोनमर्ग आणि काश्मीर खोऱ्यात ढगफुटीचे प्रमाण सर्वाधिक आढळते.
वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून ढगफुटी म्हणजे नक्की काय?
हवामानशास्त्रानुसार ढगफुटी म्हणजे आकाशात ढगांचा प्रत्यक्ष स्फोट होणे नसून, अत्यंत कमी वेळेत आणि मर्यादित क्षेत्रात कोसळणारा अभूतपूर्व पाऊस होय. भारतीय हवामान विभागाच्या (IMD) अधिकृत व्याख्येनुसार, जेव्हा सुमारे 20-30 चौरस किलोमीटरच्या परिघात अवघ्या एका तासात किंवा त्यापेक्षा कमी कालावधीत 100 mm किंवा त्याहून अधिक पाऊस नोंदवला जातो, तेव्हा त्या घटनेला ढगफुटी म्हटले जाते. डोंगराळ भूप्रदेशात पर्वत जेव्हा बाष्पयुक्त मान्सूनच्या वाऱ्यांना पुढे जाण्यापासून रोखतात, तेव्हा हवेतील संपूर्ण आर्द्रता एकाच ठिकाणी एकवटून अचानक मुसळधार पावसाच्या रूपात जमिनीवर कोसळते.
हेही वाचा – Abhijeet Dipke: अभिजीत दिपके बसणार उपोषणाला, पण आरोग्याची 'ही' समस्या ठरतेय अडचणीची
