Actor who won Best Actress Award : भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात अनेक कलाकारांनी आपल्या अभिनयाने प्रेक्षकांना भुरळ घातली, पण निर्मल पांडे हे नाव अशा एका विक्रमासाठी ओळखले जाते जो ऐकून आजही अनेकांना आश्चर्य वाटते. पुरुष असूनही 'सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री'चा पुरस्कार पटकावणारे ते एकमेव भारतीय अभिनेते आहेत. त्यांच्या या विलक्षण कामगिरीची आणि प्रवासाची चर्चा आजही बॉलिवूडमध्ये अभिमानाने केली जाते.
ऐतिहासिक पुरस्कार आणि 'दायरा' चित्रपट
निर्मल पांडे यांनी 1996 मध्ये अमोल पालेकर दिग्दर्शित 'दायरा' या चित्रपटात एका तृतीयपंथीयाची भूमिका साकारली होती. ही भूमिका इतकी जिवंत आणि ताकदीची होती की, 1997 मध्ये फ्रान्समधील प्रतिष्ठित 'व्हॅलेन्सीन्स फिल्म फेस्टिव्हल' (Valenciennes Film Festival) मध्ये त्यांना 'सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री' (Best Actress) या पुरस्काराने गौरवण्यात आले. एका अभिनेत्याला स्त्री भूमिकेसाठी अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळण्याची ही जागतिक स्तरावरील पहिलीच वेळ होती. त्यांच्या अभिनयातील बारकावे आणि संवेदनशीलतेने आंतरराष्ट्रीय समीक्षकांनाही थक्क केले होते.
'बँडिट क्वीन' ते गाजलेले चित्रपट
नॅशनल स्कूल ऑफ ड्रामा (NSD) मधून अभिनयाचे धडे गिरवणाऱ्या निर्मल पांडे यांना खरी ओळख शेखर कपूर यांच्या 'बँडिट क्वीन' चित्रपटातून मिळाली. यातील 'विक्रम मल्लाह'च्या भूमिकेने त्यांच्या भारदस्त आवाजाची आणि धारदार नजरेची जादू प्रेक्षकांवर चालवली. त्यानंतर त्यांनी 'इस रात की सुबह नहीं', 'प्यार किया तो डरना क्या', 'लज्जा', आणि 'वन टू का फोर' सारख्या गाजलेल्या चित्रपटांतून आपली अष्टपैलूता सिद्ध केली. त्यांनी केवळ बॉलिवूडच नाही तर 'दुबई' नावाच्या मल्याळम चित्रपटातही काम केले होते.
अभिनयासोबतच संगीताची आवड
निर्मल पांडे केवळ एक उत्तम अभिनेतेच नव्हते, तर त्यांना गाण्याचीही विशेष आवड होती. त्यांचा 'जज्बा' नावाचा एक म्युझिक अल्बमही प्रदर्शित झाला होता, ज्याला संगीतप्रेमींनी दाद दिली होती. छोट्या पडद्यावरही त्यांनी आपली छाप सोडली होती; विशेषतः 'हातिम' सारख्या मालिकेतील त्यांची खलनायकी भूमिका आजही प्रेक्षकांच्या मनात घर करून आहे. व्यावसायिक चित्रपटांमध्ये काम करत असतानाही त्यांनी नेहमीच आव्हानात्मक आणि लीकपेक्षा वेगळ्या भूमिकांना प्राधान्य दिले.
अकाली निधन आणि शेवटचा चित्रपट
बॉलीवूडच्या या प्रतिभावान कलाकाराचा प्रवास अत्यंत अकाली संपला. 18 फेब्रुवारी 2010 रोजी अवघ्या 47 व्या वर्षी हृदयविकाराच्या तीव्र झटक्याने मुंबईत त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या निधनामुळे सिनेसृष्टीने एक अष्टपैलू कलाकार गमावला. त्यांच्या मृत्यूनंतर अवघ्या काही दिवसांनी त्यांचा 'लाहोर' हा शेवटचा चित्रपट प्रदर्शित झाला होता. भारतीय सिनेमात एक पुरुष असूनही अभिनेत्रीचा पुरस्कार जिंकणारा कलाकार म्हणून निर्मल पांडे यांचे नाव सदैव सुवर्णाक्षरांनी कोरले जाईल.
