Amarnath Yatra 2026: भगवान शिवाचे पवित्र निवासस्थान असलेल्या अमरनाथ गुहेचे दर्शन घेण्यासाठी दरवर्षी लाखो भाविक जम्मू-काश्मीरचा प्रवास करतात. समुद्रसपाटीपासून सुमारे 3,888 मीटर उंचीवर वसलेल्या या ऐतिहासिक गुहेत नैसर्गिकरित्या तयार होणाऱ्या बर्फाच्या शिवलिंगाचे दर्शन घेण्यासाठी देशभरातून भाविक येत असतात. या वर्षीची अमरनाथ यात्रा 3 जुलै 2026 रोजी सुरू होणार आहे. जर तुम्ही या पवित्र यात्रेला जाण्याचा विचार करत असाल, तर नोंदणी प्रक्रिया, आरोग्य प्रमाणपत्रे, प्रवासाचे परवाने, दोन मुख्य मार्ग आणि वयोमर्यादा यांसारख्या आवश्यक बाबींची पूर्वकल्पना असणे अत्यंत गरजेचे आहे.
यात्रेचा कालावधी आणि नोंदणी प्रक्रियेचे वेळापत्रक
'श्री अमरनाथजी श्राइन बोर्ड' (SASB) च्या अधिकृत माहितीनुसार, अमरनाथ यात्रा 2026 ही 3 जुलै 2026 रोजी सुरू होऊन 28 ऑगस्ट 2026 रोजी संपन्न होईल. मागील वर्षाच्या तुलनेत या वेळी यात्रेचा कालावधी वाढवण्यात आला असून ती एकूण 57 दिवस चालणार आहे. यात्रेच्या अधिकृत शुभारंभापूर्वी 29 जून 2026 रोजी 'प्रथम पूजा' आयोजित केली जाईल, तर रक्षाबंधनच्या दिवशी पवित्र 'छडी मुबारक' गुहेत पोहोचल्यानंतर यात्रेची सांगता होईल. या यात्रेसाठीची नोंदणी 15 एप्रिल 2026 पासून सुरू झाली असून प्रति भाविक 150 रुपये नोंदणी शुल्क निश्चित करण्यात आले आहे.
ऑनलाइन आणि ऑफलाइन नोंदणी कशी करावी?
यात्रेसाठी दोन प्रकारे नोंदणी करता येते. ऑनलाइन पद्धतीसाठी भाविकांनी श्राइन बोर्डाच्या (SASB) अधिकृत वेबसाइट किंवा मोबाईल ॲपवर जाऊन अर्ज भरणे आवश्यक आहे. अर्जासोबत वैध ओळखपत्र, पासपोर्ट आकाराचा फोटो आणि अनिवार्य आरोग्य प्रमाणपत्र अपलोड करावे लागेल. त्यानंतर 150 रुपये शुल्क भरून प्रवासाचा परवाना डाऊनलोड करता येईल. ऑफलाइन नोंदणीसाठी जम्मू अँड काश्मीर बँक, पंजाब नॅशनल बँक (PNB), स्टेट बँक ऑफ इंडिया (SBI) आणि येस बँक (YES Bank) च्या अधिकृत शाखा निश्चित करण्यात आल्या आहेत. ही नोंदणी 'प्रथम येणाऱ्यास प्राधान्य' या तत्त्वावर केली जाते आणि प्रवासाच्या ठराविक तारखेच्या 7 दिवस आधी त्या दिवसाचे बुकिंग बंद केले जाते.
पात्रता, वयोमर्यादा आणि आरोग्य प्रमाणपत्राचे नियम
अमरनाथ यात्रेच्या कठीण चढणीमुळे भाविकांसाठी काही कडक नियम लागू करण्यात आले आहेत:
– यात्रेकरूंचे वय किमान 13 वर्षे ते कमाल 70 वर्षांच्या दरम्यान असणे बंधनकारक आहे.
– 6 आठवड्यांपेक्षा जास्त कालावधीची गर्भधारणा असलेल्या महिलांना या यात्रेला जाण्याची परवानगी नाही.
– प्रत्येक भाविकाकडे 8 एप्रिल 2026 रोजी किंवा त्यानंतर अधिकृत डॉक्टरांनी जारी केलेले अनिवार्य आरोग्य प्रमाणपत्र (CHC) असणे आवश्यक आहे. या प्रमाणपत्राच्या पडताळणीनंतरच प्रवासाचा परवाना दिला जातो.
प्रवासाचा परवाना आणि सुरक्षेसाठी अनिवार्य RFID कार्ड
नोंदणी यशस्वी झाल्यानंतर भाविकांना प्रवासाचा परवाना जारी केला जातो, ज्यामध्ये प्रवासाची तारीख, निवडलेला मार्ग आणि रिपोर्टिंगची वेळ नमूद असते. यासोबतच, सुरक्षेच्या कारणास्तव प्रत्येक यात्रेकरूला एक 'आरएफआयडी' (RFID) कार्ड दिले जाते, जे संपूर्ण प्रवासात गळ्यात घालणे अनिवार्य आहे. या कार्डच्या बायोमेट्रिक पडताळणीमुळे प्रशासनाला भाविकांचे अचूक स्थान ट्रॅक करता येते आणि आणीबाणीच्या प्रसंगी त्वरित मदत पुरवणे सोपे होते. हे कार्ड जम्मू किंवा श्रीनगरमधील निश्चित केंद्रांवर दिले जाते.
यात्रेचे दोन मुख्य मार्ग
पहलगाम मार्ग (पारंपरिक मार्ग): हा मार्ग सुमारे 46 ते 48 किलोमीटर अंतराचा असून हा प्रवास पूर्ण करण्यासाठी 3 ते 5 दिवस लागतात. या मार्गावर चढण टप्प्याटप्प्याने होत असल्याने पहिल्यांदा जाणाऱ्यांसाठी किंवा कुटुंबासोबत प्रवास करणाऱ्यांसाठी हा उत्तम पर्याय आहे. यातील सुरुवातीचा 16 किलोमीटरचा प्रवास मिनीबसने करता येतो.
बालताल मार्ग: हा मार्ग कमी अंतराचा म्हणजे केवळ 14 किलोमीटरचा असून 1 ते 2 दिवसांत हा प्रवास पूर्ण करता येतो. मात्र, या मार्गावर तीव्र चढण असल्याने शारीरिकदृष्ट्या पूर्णपणे तंदुरुस्त असलेल्या भाविकांनाच हा मार्ग निवडण्याचा सल्ला दिला जातो.
अमरनाथ यात्रेसाठी कसे पोहोचाल?
भाविक विमान, रेल्वे किंवा रस्ते मार्गाने यात्रेसाठी प्रवास करू शकतात. विमानाने प्रवास करणाऱ्यांसाठी श्रीनगर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हे सर्वात जवळचे केंद्र आहे, जिथून बालताल 62 किलोमीटर आणि पहलगाम 90 किलोमीटर अंतरावर आहे. रेल्वेने येणारे भाविक जम्मू तवी, उधमपूर किंवा बनिहाल स्थानकांपर्यंत येऊ शकतात. रस्ते मार्गाने प्रवास सुरू केल्यास जम्मूपासून पहलगामचे अंतर सुमारे 315 किलोमीटर आणि बालतालचे अंतर 400 किलोमीटर आहे, जिथून पुढे भाविक आपापल्या पसंतीच्या मार्गाने प्रवास करू शकतात.
