IAS Tukaram Mundhe: बीड जिल्ह्यातील ताडसोन्ना येथील रहिवासी आणि राज्याचे धडाकेबाज सनदी अधिकारी तुकाराम मुंढे यांनी आपल्या मातोश्रींच्या निधनानंतर समाजापुढे एक नवा आदर्श उभा केला आहे. सामान्यतः हिंदू परंपरेनुसार निधनानंतर अस्थींचे विसर्जन पवित्र नद्यांमध्ये केले जाते. मात्र, मुंढे यांनी या पारंपारिक प्रथेला फाटा देत एक पर्यावरणाभिमुख पाऊल उचलले आहे. त्यांनी आपल्या आईच्या अस्थींचे नदीत विसर्जन न करता, त्या जमिनीत पुरून त्यावर वडाचे झाड लावले आहे. त्यांच्या या निर्णयामुळे 'अस्थी विसर्जनाऐवजी वृक्षारोपण' ही नवी संकल्पना चर्चेत आली आहे.
विधी आणि भोजनाचा त्याग: कर्मकांडाला दिला फाटा
केवळ अस्थी विसर्जनच नव्हे, तर मुंढे कुटुंबीयांनी मृत्यूनंतर केल्या जाणाऱ्या इतर धार्मिक विधींबाबतही मोठे धाडस दाखवले आहे. आई आसराबाई मुंढे यांच्या निधनानंतर त्यांनी दशक्रिया विधी, तेराव्या दिवसाचा विधी किंवा दशक्रियाविधी यांसारखे कोणतेही पारंपारिक विधी न करण्याचा निर्णय घेतला आहे. धार्मिक कर्मकांडावर होणारा अनावश्यक खर्च टाळून आणि अंधश्रद्धांना दूर सारून त्यांनी सामाजिक बदलाचा संदेश दिला आहे. तुकाराम मुंढे आणि त्यांचे बंधू अशोक मुंढे यांनी घेतलेल्या या निर्णयाचे सर्वत्र कौतुक होत आहे.
प्रशासकीय कारकीर्द
तुकाराम मुंढे हे त्यांच्या तडजोडविरहित आणि प्रामाणिक कार्यपद्धतीमुळे संपूर्ण महाराष्ट्रात परिचित आहेत. त्यांच्या 21 वर्षांच्या प्रशासकीय कारकिर्दीत तब्बल 24 वेळा त्यांची बदली झाली आहे, ज्यामुळे त्यांना सोशल मीडियावर महाराष्ट्राचे 'अशोक खेमका' म्हटले जाते. भ्रष्टाचाराविरुद्धचा त्यांचा कडक पवित्रा आणि सर्वसामान्य जनतेच्या हितासाठी घेतलेले निर्णय यामुळे प्रशासनात त्यांचा मोठा दरारा आहे. त्यांच्या जलसंधारणातील कामामुळे त्यांना अनेकदा 'वॉटरमॅन' म्हणूनही संबोधले जाते.
संघर्षमय प्रवास आणि यशाची शिखरे
बीड जिल्ह्यातील एका छोट्या गावात शेतकरी कुटुंबात जन्मलेल्या तुकाराम मुंढे यांचा इथपर्यंतचा प्रवास अत्यंत खडतर राहिला आहे. वडिलांनी दिलेल्या प्रोत्साहनामुळे त्यांनी प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करत आपले शिक्षण पूर्ण केले. M.A. पदवी संपादन केल्यानंतर त्यांनी UPSC ची तयारी सुरू केली. पहिल्या प्रयत्नात अपयश आले तरी खचून न जाता, त्यांनी 2005 मध्ये आपल्या जिद्दीच्या जोरावर UPSC परीक्षा उत्तीर्ण केली आणि ते IAS अधिकारी झाले. आज त्यांच्या या कृतीतून त्यांनी केवळ प्रशासकीयच नव्हे, तर सामाजिक परिवर्तनाचेही नेतृत्व केले आहे.
