Zero Balance Call: आजच्या काळात स्मार्टफोन हा आपल्या रोजच्या जीवनातील सर्वात महत्त्वाचा दुवा झाला आहे. जणू कुठलाही संवाद, व्यवहार, माहिती आदानप्रदान सगळं फोनवरूनच. साधारणतः मोबाईल कॉल करण्यासाठी सिम, नेटवर्क आणि रिचार्ज आवश्यक असतं, अशी आपली समज. पण आता काही आधुनिक फोन्समध्ये अशी एक सुविधा उपलब्ध झाली आहे की जिथे सिम नसतानाही आणि नेटवर्क नसतानाही तुम्ही कोणाशी संवाद साधू शकता. म्हणजेच फोन फक्त इंटरनेट किंवा मोबाईल नेटवर्कपुरता मर्यादित राहिलेला नाही; आता फोनमधूनच फोनशी थेट संपर्क साधणारी नवीन यंत्रणा बाजारात प्रत्यक्ष वापरात आली आहे.
या सुविधेला प्रत्येक ब्रँड वेगवेगळं नाव देतो. काही मॉडेल्समध्ये तिला खास संवाद दुवा, तर काहींमध्ये जवळील जोडणी अशा संकल्पनेने संबोधलं जातं. काही आघाडीचे फोन उत्पादक आपल्या उच्च श्रेणीतील फोन्समध्ये ही क्षमता देत आहेत. साधारणपणे काही चिनी ब्रँडचे बहुतेक नवे मॉडेल्स, तसेच काही नामांकित भारतीय बाजारात लोकप्रिय असलेल्या कंपन्यांचे फोन या तंत्रज्ञानास पाठिंबा देत आहेत.
या सुविधेचं नीट समजून घेण्यासाठी सोपं उदाहरण म्हणजे जुना “वॉकी-टॉकी” वापर. जसं वॉकी-टॉकी दोन उपकरणांदरम्यान तयार होणाऱ्या लहरींच्या माध्यमातून संपर्क ठेवत असे, तसंच ही नवीन प्रणाली दोन फोन एकमेकांच्या जवळ असल्यावर थेट संवादाची जोडणी तयार करते. मात्र, यामध्ये एक महत्त्वाची अट लागू होते दोन्ही फोनमध्ये ही सुविधा असावी आणि ते एकमेकांच्या संपर्क क्षेत्रात असावेत. म्हणजे एका फोनमध्ये सुविधा असूनही, समोरचा फोन तीच क्षमता नसलेला असेल तर संवाद साधता येणार नाही.
या सुविधेचा फायदा असा की, जिथे मोबाईल नेटवर्क मिळत नाही अशा दुर्गम भागांत जंगल, डोंगरदऱ्या, दुर्गम गावे येथे दोन व्यक्तींमध्ये संपर्क ठेवण्याचा हा पर्याय उपयुक्त ठरू शकतो. सिम बंद पडली, रिचार्ज संपला, किंवा नेटवर्कच नसलेली ठिकाणे अशा संकटातही संवाद साधण्यासाठी हा मार्ग मोठा उपयोगी पडतो.
ही सुविधा सुरू करण्यासाठी सहसा फोनच्या “सेटिंग” विभागात जाऊन संबंधित पर्याय सक्रिय करावा लागतो. तेथून तो सर्वांसाठी चालू ठेवायचा की केवळ आपल्या ओळखीतील संपर्कांपुरता मर्यादित ठेवायचा, हेही निवडता येतं. त्यानंतर आपल्या आसपास अशा सुविधा चालू असलेले फोन दिसू लागतात आणि थेट त्यांच्याशी संपर्क साधता येतो.
तज्ज्ञांच्या मते, भविष्यात ही यंत्रणा आणखी प्रगत होऊ शकते. मोबाईल नेटवर्क नसलेल्या परिस्थितीत संपर्काचा मार्ग ठेवणं ही आता फक्त विशेष तंत्रज्ञानाची कल्पना राहिलेली नाही, तर प्रत्यक्ष वापरातली गोष्ट झाली आहे. त्यामुळे आपला स्मार्टफोन आता केवळ “नेटवर्क अवलंबून” साधन राहणार नाही तर आवश्यक त्या क्षणी स्वतःच संवादाचे दुवे तयार करणारा सक्षम साथीदार ठरू शकतो.
