तामिळनाडू : 2020 च्या कोविड-19 लॉकडाऊन दरम्यान पोलिसांच्या छळामुळे जयराज आणि बेनिक्स या पिता-पुत्रांचा मृत्यू झाल्याच्या जवळपास सहा वर्षांनंतर, मदुराई न्यायालयाने सांथनकुलम कोठडीतील मृत्यू प्रकरणात नऊ पोलिसांना मृत्युदंडाची शिक्षा सुनावली आहे. हा निकाल कोठडीतील हिंसाचाराच्या प्रकरणांमध्ये उत्तरदायित्वाच्या दिशेने एक मोठे पाऊल म्हणून पाहिला जात आहे. मदुराई येथील प्रथम अतिरिक्त जिल्हा आणि सत्र न्यायालयाने, न्यायाधीश जी. मुथुकुमारन यांच्या अध्यक्षतेखाली, 23 मार्च 2026 रोजी नऊ अधिकाऱ्यांना दोषी ठरवल्यानंतर त्यांना शिक्षा सुनावली. कायद्याचे रक्षण करण्याची जबाबदारी असलेल्यांकडून झालेली अत्यंत क्रूरता आणि अधिकाराचा गैरवापर लक्षात घेता न्यायालयाने या गुन्ह्याचे वर्णन "अतिशय दुर्मिळ" असे केले आहे. इन्स्पेक्टर, सब-इन्स्पेक्टर, हेड कॉन्स्टेबल आणि कॉन्स्टेबल या पदांवरील सर्व नऊ दोषी कर्मचाऱ्यांना खून आणि संबंधित गुन्ह्यांसाठी दोषी ठरवण्यात आले. न्यायालयाने पीडितांच्या कुटुंबीयांना 1.40 कोटी रुपयांची नुकसान भरपाई देण्याचे निर्देशही दिले.
हे प्रकरण 19 जून 2020 रोजी म्हणजेच कोरोना काळात घडलेले आहे. तामिळनाडूच्या तुतीकुडी जिल्ह्यातील साथनकुलम येथील दुकानदार पी. जयराज (59) आणि त्यांचा मुलगा जे. बेनिक्स (31) यांना कोविड-19 लॉकडाऊनदरम्यान परवानगी दिलेल्या वेळेपेक्षा जास्त वेळ मोबाईलचे दुकान उघडे ठेवल्याच्या आरोपावरून पोलिसांनी ताब्यात घेतले होते. फिर्यादी पक्ष आणि न्यायवैद्यक पुराव्यांनुसार, सातांकुलम पोलीस ठाण्यात त्या दोघांना कोठडीत अत्यंत क्रूरपणे छळण्यात आले. कोठडीत असताना दोन्ही व्यक्ती गंभीर जखमी झाल्या आणि न्यायालयीन कोठडी सुनावल्यानंतर काही दिवसांतच त्यांचा मृत्यू झाला. या कथित हल्ल्याच्या धक्कादायक तपशिलामुळे संपूर्ण तामिळनाडूमध्ये व्यापक निदर्शने झाली आणि देशभरातील नागरी समाज गट, राजकारणी व मानवाधिकार कार्यकर्त्यांनी याचा निषेध केला.
जनतेच्या रोषानंतर, हे प्रकरण केंद्रीय अन्वेषण विभागाकडे (CBI) वर्ग करण्यात आले. कोठडीतील छळाची क्रूरता आणि त्यामुळे झालेले मृत्यू पाहता कायद्यानुसार कमाल शिक्षा होणे आवश्यक आहे, असा युक्तिवाद या संस्थेने केला. खटल्याच्या सुनावणीदरम्यान, जयराज आणि बेनिक्स यांना झालेल्या जखमा हेच त्यांच्या मृत्यूचे थेट कारण होते हे सिद्ध करण्यासाठी अनेक साक्षीदार आणि वैद्यकीय पुरावे सादर करण्यात आले. हे मृत्यू वैद्यकीय कारणांमुळे किंवा नैसर्गिक कारणांमुळे झाले असल्याचा दावा न्यायालयाने फेटाळून लावला.
सांथनकुलम प्रकरण हे अलिकडच्या वर्षांत भारतातील कोठडीतील मृत्यूच्या सर्वाधिक चर्चित प्रकरणांपैकी एक बनले. यामुळे पोलीस कार्यपद्धतीची नव्याने छाननी सुरू झाली आणि कोठडीतील हिंसाचाराविरुद्ध अधिक मजबूत संरक्षणाची मागणी होऊ लागली. कायदेतज्ज्ञांच्या मते, मृत्युदंडाचा हा निकाल म्हणजे कोठडीतील मृत्यूप्रकरणी पोलीस अधिकाऱ्यांना मृत्युदंडाची शिक्षा मिळण्याचे एक दुर्मिळ उदाहरण आहे, जे कायद्याची अंमलबजावणी करणाऱ्यांकडून होणाऱ्या मानवाधिकार उल्लंघनाबाबत न्यायपालिकेची कठोर भूमिका अधोरेखित करते. 2020 मध्ये जयराज आणि बेनिक्स यांच्या मृत्यूमुळे देशभरात निदर्शने, सोशल मीडिया मोहीम आणि पोलीस सुधारणांची मागणी जोर धरू लागली. जवळपास सहा वर्षांनंतर, नऊ पोलिसांना सुनावलेली शिक्षा ही पीडितांचे कुटुंबीय आणि समर्थकांनी न्यायासाठी लढलेल्या प्रदीर्घ कायदेशीर लढ्यातील एक महत्त्वपूर्ण क्षण आहे.
