प्रसाद काथे,
जवाहरलाल नेहरू यांच्यापेक्षा अधिक काळ जनतेने निवडून दिलेला पंतप्रधान म्हणून नरेंद्र मोदी यांचे नाव इतिहासात नोंदवले गेले आहे. त्यांची बारा वर्षाची कारकीर्द कशी राहिली ? याचा हा एक धावता आढावा.
पार्श्वभूमी
पंतप्रधान मोदींच्या नेतृत्वाखालील एनडीए सरकारच्या १२ वर्षांचा कार्यकाळ म्हणजे भारताला धोरणात्मक जडत्वाकडून (policy paralysis) निर्णायक प्रशासनाकडे, गळतीकडून थेट लाभाच्या वितरणाकडे, संकट व्यवस्थापनाकडून जागतिक विश्वासाकडे आणि मूलभूत पायाभूत सुविधांमधील त्रुटींकडून भविष्यासाठी सज्ज अशा विकासाकडे नेण्याची गाथा आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या नेतृत्वाखाली, एनडीए सरकारने संरचनात्मक सुधारणा, मोठ्या प्रमाणावर जनकल्याण, राष्ट्रीय सुरक्षेबाबतचा आत्मविश्वास, डिजिटल परिवर्तन आणि जागतिक स्तरावरील प्रतिष्ठा साध्य केली आहे. हे १२ वर्षे प्रशासकीय प्रवासाचे स्पष्ट टप्पे दर्शवतात: २०१४ ते २०१९ या काळात व्यवस्थेची शुद्धी (system cleansing), २०१९ ते २०२२ या काळात संकटांचे समर्थपणे व्यवस्थापन आणि २०२२ ते २०२६ या काळात राष्ट्रनिर्मितीला मिळालेली गती.
महत्त्वाचे मुद्दे
1. पंतप्रधान मोदींच्या नेतृत्वाखालील एनडीए (NDA) सरकारने रखडलेल्या प्रकल्पांमधील १० लाख कोटी रुपयांहून अधिकची गुंतवणूक मार्गी लावली; धोरणात्मक जडत्वाची (policy paralysis) जागा प्रत्यक्ष अंमलबजावणी आणि रोजगार निर्मितीने घेतली.
2. 'जन-धन' योजनेद्वारे ५६ कोटींहून अधिक बँक खाती उघडून गरीब कुटुंबांना औपचारिक बँकिंग प्रणालीशी जोडले गेले आणि त्यांना सरकारी लाभांचा थेट लाभ मिळणे शक्य झाले.
3. 'थेट लाभ हस्तांतरण' (DBT) प्रणालीमुळे २.५ लाख कोटी रुपयांहून अधिक रकमेची बचत झाली; यामुळे गळती (leakage) कमी झाली आणि कल्याणकारी योजनांचा लाभ थेट गरजू लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचणे सुनिश्चित झाले.
4. जीएसटी (GST) मुळे भारत ही एकच बाजारपेठ बनली, मालाची ने-आण सुलभ झाली, अर्थव्यवस्थेचे औपचारिकीकरण बळकट झाले आणि मासिक संकलन १.७ लाख कोटी रुपयांच्या वर गेल्याने महसुलात वाढ झाली.
5. 'स्वच्छ भारत अभियाना'ंतर्गत ११ कोटींहून अधिक शौचालये बांधण्यात आली, ज्यामुळे विशेषतः महिलांची प्रतिष्ठा, सार्वजनिक आरोग्य आणि सुरक्षा यात सुधारणा झाली.
6. कोविड-१९ महामारीच्या काळात, पंतप्रधान मोदींच्या नेतृत्वाखालील एनडीए सरकारने ८० कोटींहून अधिक लोकांना मोफत रेशन पुरवले आणि असुरक्षित कुटुंबांना आधार देण्यासाठी डीबीटी (DBT) यंत्रणेचा वापर केला.
7. २० लाख कोटी रुपयांचे 'आत्मनिर्भर भारत' पॅकेज आणि पीएलआय (PLI) योजनांनी व्यवसाय, रोजगार, इलेक्ट्रॉनिक्स, औषधनिर्माण आणि उत्पादन क्षेत्रांना आधार देऊन संकटाचे संधीत रूपांतर केले.
8. भारताच्या मोबाईल उत्पादन आणि निर्यातीत मोठी वाढ झाली असून निर्यात १.९ लाख कोटी रुपयांच्या वर गेली आहे; यावरून दिसून येते की भारत आयातीवरील अवलंबित्व सोडून उत्पादनाच्या सामर्थ्याकडे वाटचाल करत आहे.
9. राष्ट्रीय सुरक्षेच्या बाबतीत, बालाकोट, कलम ३७०, संरक्षण आधुनिकीकरण, आयएनएस विक्रांत (INS Vikrant) आणि 'ऑपरेशन सिंदूर'सारख्या मोहिमा भारताचा आत्मविश्वास आणि धोक्यांबाबतची 'शून्य सहिष्णुता' (zero tolerance) दर्शवतात.
10. 'व्हॅक्सिन मैत्री', जी-२० (G20) चे अध्यक्षपद, वाढती निर्यात आणि सखोल धोरणात्मक भागीदारी यांमुळे भारताची जागतिक भूमिका विस्तारली आहे आणि भारत एक विश्वासार्ह 'विश्वबंधू' म्हणून उदयाला आला आहे.
11. महामार्ग, द्रुतगती मार्ग (expressways), वंदे भारत गाड्या, लॉजिस्टिक्स कॉरिडॉर्स आणि 'पीएम गति शक्ती' (PM Gati Shakti) यांच्या माध्यमातून पायाभूत सुविधांचा विकास अभूतपूर्व वेगाने झाला असून प्रवासाचा वेळ आणि खर्च कमी झाला आहे.
12. 'पीएम आवास', 'जल जीवन मिशन' आणि वीज, घरे व पाणीपुरवठा यांसारख्या सुविधांमुळे दैनंदिन जीवनात सुधारणा झाली आहे; कल्याणकारी योजनांचे रूपांतर प्रतिष्ठा आणि मालमत्तेच्या मालकी हक्कामध्ये झाले आहे.
13. यूपीआय (UPI) ने डिजिटल पेमेंटमध्ये क्रांती घडवून आणली आहे, ज्यामुळे रस्त्यावरील विक्रेते, छोटे व्यापारी, शेतकरी आणि सामान्य नागरिक डिजिटल अर्थव्यवस्थेत सहभागी होऊ शकले आहेत. 14. सेमीकंडक्टर मिशन, स्टार्टअप्सची वाढ, इलेक्ट्रॉनिक्स परिसंस्था, एआय (AI), चिप्स, ईव्ही (EVs), हरित ऊर्जा आणि संरक्षण क्षेत्रातील उत्पादन हे भारताच्या भविष्याभिमुख आर्थिक वाटचालीचे निदर्शक आहेत.
15. 'नारी शक्ती वंदन अधिनियम' हा लोकसभा आणि राज्य विधानसभांमध्ये ३३% आरक्षण देऊन महिलांच्या प्रतिनिधित्वाच्या दिशेने टाकलेले एक ऐतिहासिक पाऊल ठरला आहे.
16. पंतप्रधान मोदींच्या कार्यकाळात भारताचा सांस्कृतिक वारसा अधिक बळकट झाला आहे. अयोध्येतील भव्य श्रीराम मंदिर, श्री काशी विश्वनाथ कॉरिडॉर आणि अशा अनेक गोष्टींतून हे स्पष्टपणे दिसून येते.
थोडक्यात मांडलेले प्रभावी मुद्दे
1. पंतप्रधान मोदींच्या नेतृत्वाखालील एनडीए (NDA) सरकारने प्रशासनाची कार्यपद्धती 'केवळ आश्वासने देण्या'कडून 'प्रत्यक्ष अंमलबजावणीचा मागोवा घेण्या'कडे वळवली आहे.
2. गेली १२ वर्षे ही केवळ विविध योजनांची वर्षे नव्हती, तर ती यंत्रणांना सुव्यवस्थित करण्याची वर्षे होती.
3. थेट लाभ हस्तांतरण (Direct delivery), डिजिटल इंडिया, निर्णायक नेतृत्व आणि गरिबांचा सन्मान ही या सरकारची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत.
4. 'उदयोन्मुख बाजारपेठ' म्हणून होणाऱ्या चर्चेपासून ते 'उदयोन्मुख महासत्ता' म्हणून मिळणाऱ्या आदरापर्यंत भारताने मजल मारली आहे.
5. मोदी सरकारचे कार्यप्रारूप (मॉडेल) हे 'सुधारणा, कामगिरी, परिवर्तन आणि विस्तार' (Reform, Perform, Transform, Scale) या तत्त्वांवर आधारित आहे.
6. पंतप्रधान मोदींच्या नेतृत्वाखालील एनडीए सरकारचे यश हे आहे की, आता देशाची प्रगती नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनातून दिसून येते आणि मोजता येते.
प्रभावी मुद्दे
1. पंतप्रधान मोदींच्या नेतृत्वाखालील एनडीए (NDA) सरकारने प्रशासनाची कार्यपद्धती 'केवळ आश्वासने देण्या'कडून 'प्रत्यक्ष अंमलबजावणीचा मागोवा घेण्या'कडे वळवली आहे.
2. गेली १२ वर्षे ही केवळ विविध योजनांची वर्षे नव्हती, तर ती यंत्रणांना सुव्यवस्थित करण्याची वर्षे होती.
3. थेट लाभ हस्तांतरण (Direct delivery), डिजिटल इंडिया, निर्णायक नेतृत्व आणि गरिबांचा सन्मान ही या सरकारची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत.
4. 'उदयोन्मुख बाजारपेठ' म्हणून होणाऱ्या चर्चेपासून ते 'उदयोन्मुख महासत्ता' म्हणून मिळणाऱ्या आदरापर्यंत भारताने मजल मारली आहे.
5. मोदी सरकारचे कार्यप्रारूप (मॉडेल) हे 'सुधारणा, कामगिरी, परिवर्तन आणि विस्तार' (Reform, Perform, Transform, Scale) या तत्त्वांवर आधारित आहे.
6. पंतप्रधान मोदींच्या नेतृत्वाखालील एनडीए सरकारचे यश हे आहे की, आता देशाची प्रगती नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनातून दिसून येते आणि मोजता येते.
