पुणे: निसर्गाची चक्रे वेगाने फिरू लागली असून, मार्च महिन्याच्या सुरुवातीलाच महाराष्ट्राने जणू 'वैशाख वणव्याचा' अनुभव घेण्यास सुरुवात केली आहे. सूर्याने त्याचे रौद्र रूप धारण केल्यामुळे राज्याच्या कानाकोपऱ्यात तापमानाचा पारा 38 अंश सेल्सिअसच्या पलीकडे गेला असून, अंगाची लाहीलाही करणारा उन्हाचा चटका आणि रात्रीचा जीवघेणा उकाडा जनसामान्यांसाठी प्रचंड तापदायक ठरत आहे. 'दुपारच्या वेळी घराबाहेर पडणे म्हणजे आगीच्या भट्टीत पाऊल ठेवण्यासारखे' अशी स्थिती सध्या राज्याच्या अनेक भागांत निर्माण झाली आहे. हवामान विभागाने दिलेल्या इशाऱ्यानुसार, ही केवळ उन्हाळ्याची साधी चाहूल नसून, आगामी काही दिवस राज्यासाठी अधिक तीव्र असणार आहेत.
हवामानशास्त्रीय घडामोडींचा वेध घेतल्यास, छत्तीसगडपासून मराठवाड्यापर्यंत हवेचा कमी दाबाचा पट्टा सक्रिय झाला आहे, ज्याचा थेट परिणाम महाराष्ट्राच्या तापमानावर होताना दिसत आहे. देशाच्या स्तरावर विचार केला असता, मंगळवारी राजस्थानच्या फतेहपूर येथे किमान 1.4 अंश सेल्सिअस तापमानाची नोंद झाली, तर त्याच वेळी गुजरातच्या राजकोटमध्ये पारा 41.6 अंश सेल्सिअसच्या विक्रमी उंचीवर पोहोचला होता. तापमानातील हे टोकाचे चढ-उतार वातावरणातील अस्थिरतेचे दर्शन घडवत असून, याच हवामान बदलाच्या लाटेत महाराष्ट्रही होरपळून निघत आहे.
विदर्भातील 'अकोला' सध्या राज्याचे उष्णतेचे केंद्र बनले असून, तिथे कमाल तापमान 40.4 अंश सेल्सिअसवर पोहोचले आहे. हवामान विभागाच्या निकषानुसार, कमाल तापमान 40 अंश सेल्सिअसच्या पुढे जाणे आणि ते सरासरीपेक्षा 4.5 अंश सेल्सिअसने अधिक असणे ही 'उष्णतेची लाट' मानली जाते. अकोल्यात हीच परिस्थिती निर्माण झाल्याने तिथे 'येलो अलर्ट' जारी करण्यात आला आहे. अकोल्यापाठोपाठ जळगाव (39.6 अंश सेल्सिअस), ब्रह्मपुरी (39.4), अमरावती (39.0) आणि यवतमाळ (39.0) या शहरांमध्येही सूर्याच्या तप्त झळांनी नागरिकांचे हाल होत आहेत.
किनारपट्टीवर वसलेल्या कोकण विभागासाठीही परिस्थिती आव्हानात्मक आहे. मुंबई, ठाणे, पालघर आणि रायगड या जिल्ह्यांमध्ये केवळ कडक ऊनच नाही, तर वातावरणातील आर्द्रतेमुळे प्रचंड उकाडा जाणवणार आहे. उष्ण व दमट हवामानाचा अंदाज असल्याने हवामान खात्याने या पट्ट्यातही सतर्कतेचा इशारा दिला आहे. येथील किमान तापमान 21 अंश सेल्सिअसच्या वर गेल्याने रात्रीचा गारवा पूर्णपणे गायब झाला असून, घामाच्या धारांमुळे मुंबईकरांची दुपार जिकिरीची ठरत आहे.
पश्चिम महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यातही तापमानाची चढाई सुरूच आहे. पुण्यात कमाल तापमान 37.7 अंश सेल्सिअसवर स्थिरावले असून, दुपारच्या वेळी रस्ते ओस पडू लागले आहेत. दुसरीकडे, नाशिकच्या निफाड येथील गहू संशोधन केंद्रात राज्याचे नीचांकी 12.2 अंश सेल्सिअस तापमान नोंदले गेले असले, तरी दिवसाचा चटका पिकांना पोषक नसल्याचे चित्र आहे. राज्याच्या विविध भागांतील तापमानाचा आढावा घेतल्यास धुळे (38.0 अंश सेल्सिअस), जेऊर (38.5), कोल्हापूर (37.1), छत्रपती संभाजीनगर (37.6), धाराशिव (38.0), परभणी (36.6), नागपूर (38.2) आणि चंद्रपूर (38.0) अशा सर्वच ठिकाणी पारा चढलेलाच आहे. महाबळेश्वरसारख्या थंड हवेच्या ठिकाणीही तापमान 30.7 अंश सेल्सिअसवर पोहोचल्याने उन्हाची तीव्रता स्पष्ट होत आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, संपूर्ण महाराष्ट्र सध्या उष्णतेच्या विळख्यात असून विदर्भात उष्णतेची लाट आणि कोकणात दमट हवामान कायम राहण्याची चिन्हे आहेत. वाढत्या उष्णतेमुळे आरोग्याचे प्रश्न उद्भवू नयेत म्हणून नागरिकांनी जास्तीत जास्त पाणी पिणे आणि दुपारच्या वेळी उन्हात जाणे टाळण्याचे आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात येत आहे.
