Indian Railways Rules: भारतीय रेल्वेचा प्रवास सोयीस्कर आणि सुरक्षित व्हावा यासाठी अनेक सुविधा प्रवाशांना उपलब्ध करून दिल्या जातात. विशेषतः एसी कोचमध्ये प्रवास करणाऱ्यांसाठी रेल्वेकडून बेडशीट, उशी आणि ब्लँकेटसारख्या लिनेनची सोय केली जाते. थंड वातावरणात आरामदायी प्रवास व्हावा हा यामागचा उद्देश असतो. पण अनेक प्रवाशांना हे माहित नसतं की या सुविधा वापरण्यासाठी काही कठोर नियम लागू आहेत. हे नियम मोडल्यास कारवाई होण्यासह तुरुंगवासाचीही वेळ येऊ शकते.
बर्याच जणांना चादर ‘फ्री’ वाटते… पण ती रेल्वेची मालमत्ता
प्रवासादरम्यान मिळणारी चादर, उशी किंवा ब्लँकेट काही प्रवासी स्वतःची समजून घेतात. काहीजण जाणूनबुजून ती आपल्या बॅगमध्ये ठेवून नेतात, तर काहीजणांना हे चुकीचं आहे याची कल्पनाही नसते. पण ट्रेनमधल्या चादरी, उशा आणि बेडशीट या पूर्णपणे रेल्वेची मालमत्ता आहे. त्या प्रवास संपल्यानंतर आपल्या जागीच ठेवणे हा प्रवाशाचा कर्तव्य आहे.
रेल्वे प्रशासनानुसार, अशा वस्तू घरी नेणं हे रेल्वे मालमत्तेची चोरी मानलं जातं. हा केवळ नियमभंग नाही, तर कायदेशीर गुन्हा आहे ज्यासाठी थेट कारवाई होऊ शकते.
RPF करते नियमित तपासणी
रेल्वे सुरक्षा दल (RPF) वेळोवेळी गाड्यांमध्ये गस्त घालत असते. कोणी प्रवासी संशयास्पदरीत्या लिनेन बाळगत असल्याचं आढळल्यास त्याची चौकशी केली जाते. चादर किंवा उशी बेकायदेशीररीत्या घेऊन जात असल्याचं सिद्ध झाल्यास लगेच सामान जप्त केलं जातं आणि गरजेनुसार कायदेशीर प्रक्रिया सुरू केली जाऊ शकते.
RPF चा दावा आहे की, अशा घटना पूर्वी मोठ्या प्रमाणात आढळत असत. त्यामुळेच आता तपासणी आणि कारवाई अधिक कडक करण्यात आली आहे.
कायदा काय सांगतो? शिक्षा किती होऊ शकते?
भारतीय रेल्वे कायदा, 1966 च्या कलम 3 अंतर्गत, रेल्वेच्या मालमत्तेची चोरी किंवा नुकसान यासाठी कठोर शिक्षेची तरतूद करण्यात आली आहे. या कायद्यानुसार—
पहिल्या गुन्ह्यावर:
एक वर्षापर्यंत तुरुंगवास किंवा 1000 रुपयांपर्यंत दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकतात.
पुन्हा गुन्हा केल्यास:
शिक्षा अधिक कडक होते. 5 वर्षांपर्यंत तुरुंगवास आणि अधिक मोठा दंड बसू शकतो.
म्हणजेच, चादरसारखी दिसायला सोपी वस्तू घेऊन जाण्याचा मोह केवळ शिक्षा नव्हे तर गुन्हेगारी नोंदही होऊ शकते.
प्रवाशांनी काय करावे?
एसी कोचमध्ये दिलेली चादर, बेडशीट किंवा उशी ही फक्त प्रवासादरम्यान वापरण्यासाठी आहेत. प्रवास संपताच ती आपल्या जागेवर किंवा अटेंडंटकडे परत देणे अत्यावश्यक आहे. तसेच कोणत्याही शंकास्पद परिस्थितीत तात्काळ टीटीई किंवा रेल्वे कर्मचाऱ्यांना माहिती द्यावी.
अनावश्यक अडचण टाळा
कधीकधी काही प्रवासी विनाकारण चादर बॅगमध्ये ठेवतात आणि तपासणीत अडचणीत येतात. अशा कृती टाळणेच उत्तम. चादर घरी नेऊन फायदा काहीच नाही; उलट त्रासच होऊ शकतो. भारतीय रेल्वे सर्व प्रवाशांना आवाहन करते.सोयींचा वापर करा, पण नियमांचे पालन जरूर करा. नियम न पाळल्यास पुढील प्रवास महागात पडू शकतो.
