नवी दिल्ली: 4 मार्च 2026 रोजी देशभरात होळीचा सण रंग, उत्साह आणि आनंदाच्या वातावरणात साजरा करण्यात आला. रंगांच्या उधळणीत आणि आपुलकीच्या शुभेच्छांमध्ये न्हाऊन निघालेला हा सण लोकांना एकत्र आणणारा मानला जातो. मित्रमंडळी, नातेवाईक आणि शेजारी एकमेकांना रंग लावत सणाचा आनंद साजरा करतात. मात्र या रंगोत्सवाच्या गडबडीत काही लहानसहान अडचणीही उद्भवतात. कपड्यांवर रंग लागणे, मोबाईल पाण्यात भिजणे किंवा खिशात ठेवलेल्या नोटांवर रंग उडणे. अशा प्रसंगी अनेकांच्या मनात एकच प्रश्न निर्माण होतो, रंग लागलेली नोट बाजारात वैध राहते का?
या संदर्भात भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे (Reserve Bank of India, RBI) नियम स्पष्ट आहेत. एखाद्या चलनी नोटेवर रंग लागला म्हणून ती नोट अमान्य ठरत नाही. म्हणजेच फक्त रंग लागल्यामुळे नोटेची वैधता संपत नाही आणि ती पूर्वीप्रमाणेच व्यवहारात वापरता येते. त्यामुळे अशा नोटा स्वीकारण्यास दुकानदार किंवा इतर कोणालाही नकार देण्याचे कारण नसावे.
तथापि, काही वेळा रंग इतका गडद लागतो की नोटेवरील आकडे, क्रमांक किंवा सुरक्षा वैशिष्ट्ये नीट दिसत नाहीत. अशा परिस्थितीतही ग्राहकांनी चिंता करण्याचे कारण नाही. आरबीआयच्या नियमांनुसार कोणतीही बँक अशा नोटा स्वीकारण्यास नकार देऊ शकत नाही. ग्राहक जवळच्या बँक शाखेत जाऊन त्या नोटा विनामूल्य बदलून घेऊ शकतात.
मात्र व्यवहार करताना विवेक आणि सावधगिरी आवश्यक आहे. जर एखादी नोट अत्यंत खराब अवस्थेत असेल, फाटलेली असेल किंवा तिचा क्रमांक व सुरक्षा चिन्हे स्पष्ट दिसत नसतील, तर ती स्वीकारताना विचारपूर्वक निर्णय घेणे गरजेचे आहे. विशेषतः जाणीवपूर्वक खराब केलेल्या नोटा व्यवहारात घेणे टाळणे योग्य ठरते.
होळीच्या उत्सवात अनेकदा नोटा पाण्यामुळे ओल्या होण्याची शक्यता असते. अशा वेळी त्या नोटा आधी व्यवस्थित सुकवणे आवश्यक असते. त्यानंतर त्या नोटेची स्थिती तपासून ती व्यवहारासाठी योग्य आहे का, हे पाहावे. जर नोट सुस्थितीत असेल, तर ती सहजपणे बाजारात वापरता येते.
थोडक्यात, होळीच्या रंगांनी नोटेची किंमत किंवा कायदेशीर वैधता कमी होत नाही. मात्र नोट अत्यंत खराब झाल्यास ती बँकेत बदलून घेण्याची सुविधा नेहमी उपलब्ध आहे. त्यामुळे रंगांच्या सणात सहभागी होताना अनावश्यक भीती बाळगण्याची गरज नाही योग्य माहिती आणि जागरूकता असेल, तर अशा छोट्या अडचणी सहज हाताळता येतात.
