Samruddhi Mahamarg: समृद्धी महामार्गाला ‘हिंदुस्तानचा ड्रीम प्रोजेक्ट’ म्हटले जाते. नागपूर ते मुंबई जोडणारा तब्बल 701 किमी लांबीचा हा एक्सप्रेसवे जलद प्रवासासाठी ओळखला जातो. आता या महामार्गाला आणखी एक विशेष ओळख मिळाली आहे. स्वच्छ ऊर्जेचा स्रोत! महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळ (MSRDC) समृद्धी महामार्गावर सौर ऊर्जा प्रकल्प राबवत आहे. या प्रकल्पामुळे महामार्गावरील प्रकाशयोजना आणि देखभाल कार्यासाठी वीज मिळणार असून, पर्यावरणीय फायदाही साधला जाईल.
प्रकल्पाची सुरुवात
MSRDC ने पहिल्या टप्प्यात वाशिम जिल्ह्यातील कारंजा लाड आणि बुलढाणा जिल्ह्यातील मेहकर येथील इंटरचेंजेसवर 9 मेगावॅट क्षमतेचे प्रकल्प उभारले आहेत. यामध्ये कारंजा लाड येथे 3 मेगावॅट तर मेहकर येथे 2 मेगावॅट वीज निर्मिती सुरू झाली आहे. सोमवारी जवळपास 5 मेगावॅट वीज निर्मिती झाल्याची माहिती वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी दिली.
वीज कुठे वापरली जाणार?
तयार झालेली वीज मुंबई–पुणे एक्सप्रेसवेवरील मिसिंग लिंक प्रकल्प, तसेच समृद्धी महामार्गावरील काही बोगद्यांमध्ये लागणाऱ्या दिव्यांसाठी वापरण्यात येईल. यामुळे विजेच्या खर्चात मोठी बचत होणार आहे. याशिवाय, महामार्गावरून मिळणारा टोल हा मुख्य उत्पन्न स्रोत असला तरी, सौर ऊर्जा हा अतिरिक्त महसूल स्रोत ठरणार आहे.
भविष्यातील योजना
MSRDC चे संयुक्त व्यवस्थापकीय संचालक मनुज जिंदाल यांनी सांगितले की, सौर ऊर्जा प्रकल्प हे फक्त समृद्धी महामार्गापुरते मर्यादित नसून, भविष्यात महाराष्ट्रातील इतर एक्सप्रेसवेलाही याचा लाभ मिळणार आहे. तसेच, फक्त सौरच नव्हे तर पवन ऊर्जा निर्मितीचे प्रयोग करण्याचाही मानस आहे. महामार्गाच्या कडेने किंवा वापर नसलेल्या जमिनीवर पवनचक्क्या बसवून नैसर्गिक वारा आणि वाहनांच्या वेगामुळे निर्माण होणारा ड्राफ्ट वापरण्याची योजना आहे.
पर्यावरणीय फायदा
सौर प्रकल्पामुळे कार्बन उत्सर्जन कमी होणार आहे. महामार्गावरील डावीकडचा भाग दक्षिणेकडे असल्याने येथे अधिक सूर्यप्रकाश उपलब्ध होतो. त्यामुळे सौर पॅनेल्स बसवून विजेचे उत्पादन वाढवता येईल. हा उपक्रम राज्यातील पायाभूत सुविधांच्या विकासासोबतच हिरवळ टिकवण्यासाठीही महत्त्वाचा ठरणार आहे.
भविष्यातील दृष्टी
2022 मध्ये MSRDC च्या उपकंपनी महासमृद्धी रिन्युएबल एनर्जी लिमिटेड आणि MSEDCL यांच्यात करार करण्यात आला होता. त्यानुसार तयार झालेली वीज प्रति युनिट सुमारे ३ रुपये या दराने खरेदी केली जाणार आहे. यामुळे शासकीय पातळीवर वीज खरेदी सुलभ होणार आहे.
समृद्धी महामार्ग फक्त जलद प्रवासासाठीच नव्हे तर शाश्वत ऊर्जा निर्मितीचा मार्ग ठरत आहे. या प्रकल्पामुळे राज्याला पर्यावरणीय लाभ, अतिरिक्त उत्पन्न आणि भविष्यातील ऊर्जा सुरक्षितता मिळेल. महाराष्ट्रातील इतर एक्सप्रेसवेमध्येही अशीच योजना राबवली गेल्यास, वाहतूक आणि ऊर्जा या दोन्ही क्षेत्रात दुहेरी विकास साधता येईल.
