आजच्या डिजिटल युगात छोट्या-मोठ्या व्यवहारांसाठी डिजिटल पेमेंट हा अनेकांचा पहिला पर्याय बनला आहे. चॉकलेट खरेदी करायचे असो, किराणा घ्यायचा असो किंवा कोणालाही पैसे पाठवायचे असोत, मोबाईल आणि क्यूआर कोड (QR Code, Quick Response Code) स्कॅन करून पेमेंट करणे अत्यंत सोपे झाले आहे. मात्र जितके हे तंत्रज्ञान सोयीचे आहे, तितकाच त्यामध्ये फसवणुकीचा धोका देखील वाढला आहे. आजकाल काही ठग बनावट क्यूआर कोड वापरून लोकांची फसवणूक करत असल्याची अनेक प्रकरणे समोर येत आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, अनेक वेळा फसवणूक करणारे लोक मूळ क्यूआर कोडवर दुसरा बनावट क्यूआर कोड चिकटवतात. ग्राहकाने तो कोड स्कॅन करताच पैसे थेट फसवणूक करणाऱ्यांच्या बँक खात्यात जातात. त्यामुळे कोणतेही पेमेंट करण्यापूर्वी क्यूआर कोड नीट तपासणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. थोडीशी सावधगिरी मोठ्या आर्थिक नुकसानीपासून वाचवू शकते.
क्यूआर कोड खरा आहे की बनावट, हे ओळखण्यासाठी सर्वप्रथम कोड लावलेला कागद किंवा स्टिकर नीट पाहणे आवश्यक आहे. काही वेळा मूळ कोडवर दुसरा कागद किंवा स्टिकर चिकटवलेला असतो. असे दिसल्यास तो कोड स्कॅन करण्याऐवजी दुकानदाराला त्याबद्दल विचारणे अधिक सुरक्षित ठरते.
ऑनलाइन पेमेंट करताना स्क्रीनवर दिसणारे प्राप्तकर्त्याचे नाव तपासणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. आपण ज्यांना पैसे पाठवत आहोत त्या व्यक्तीचे किंवा दुकानाचेच नाव दिसत आहे का, याची खात्री करून घ्यावी. जर नाव वेगळ्या व्यक्तीचे दिसत असेल तर तात्काळ व्यवहार थांबवणेच योग्य ठरते.
याशिवाय घाईघाईत पेमेंट करणे टाळणेही अत्यावश्यक आहे. अनेकदा लोक वेळ वाचवण्यासाठी कोड स्कॅन करताच लगेच पैसे पाठवतात. हीच घाई फसवणूक करणाऱ्यांसाठी संधी बनते. त्यामुळे काही सेकंद वेळ घेऊन माहिती तपासल्यानंतरच व्यवहार पूर्ण करावा.
एकंदरीत, डिजिटल व्यवहार करताना थोडी जागरूकता आणि सतर्कता ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे. क्यूआर कोड तपासणे, नावाची खात्री करणे आणि घाई टाळणे या साध्या सवयी अंगीकारल्यास ऑनलाइन फसवणुकीपासून संरक्षण करणे शक्य होऊ शकते.
