मुंबई–पुणे एक्स्प्रेस वेवरील वाढती वाहतूक आणि त्यातून होणारे नियमभंग आटोक्यात आणण्यासाठी राज्य परिवहन विभागाने जुलै 2024 पासून इंटेलिजेंट ट्रॅफिक मॅनेजमेंट सिस्टम (Intelligent Traffic Management System, ITMS) सुरू केली. या प्रणालीने सुरुवातीपासूनच मोठे परिणाम दाखवले असून, वेगमर्यादा मोडणे, चुकीची लेन वापरणे अशा प्रकारच्या उल्लंघनांची स्वयंचलित नोंद होते. आतापर्यंत ITMS कॅमेऱ्यांनी 36 लाखाहून अधिक नियमभंग पकडले असून, सुमारे 600 कोटी रुपयांच्या दंडाची मागणी करण्यात आली आहे. इंटेलिजेंट ट्रॅफिक मॅनेजमेंट सिस्टम ही पूर्णपणे डिजिटल आणि स्वयंचलित यंत्रणा असल्याने वाहनचालकाने नियम मोडताच ई-चलान त्याच्या नोंदणीकृत क्रमांकावर पोहोचते.
प्रादेशिक परिवहन कार्यालय (Regional Transport Office, RTO) अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, एक्स्प्रेस वेवर सर्वाधिक प्रमाणात over-speeding हीच समस्या आढळते. अशा प्रकरणांमध्ये प्रणाली तात्काळ चलान पाठवते, तर इतर उल्लंघनांबाबत व्हिडिओ पुराव्यांची पडताळणी करूनच दंड निश्चित केला जातो. त्यामुळे कारवाई पारदर्शक, निःपक्षपाती आणि वेळेवर होत आहे. जारी केलेल्या 36 लाख चलनांपैकी 5 लाख 38 हजार चलनांची निकाली प्रक्रिया पूर्ण झाली असून, त्यातून 90 कोटी रुपये वसूल करण्यात आले आहेत.
विभागाच्या मते, इंटेलिजेंट ट्रॅफिक मॅनेजमेंट सिस्टम सुरू झाल्यानंतर वाहनचालकांमध्ये नियमांचे पालन करण्याची जागरूकता लक्षणीयरीत्या वाढली आहे. अनेक वाहनचालक आता वेगमर्यादेचे पालन करतात आणि चुकीच्या लेनमध्ये जाणे टाळतात, अशी नोंद आहे.
वाहतूक तज्ज्ञांचे मत आहे की इंटेलिजेंट ट्रॅफिक मॅनेजमेंट सिस्टममुळे एक्स्प्रेस वेवरील road safety सुधारली असून, पुढील काळात अपघातांचे प्रमाण निश्चितच घटेल. नियमभंगावर कठोर दंड आणि तत्काळ कारवाई केल्याने वाहनचालक अधिक सावध झाले आहेत. विशेषतः रात्रीच्या वेळी over-speeding चे प्रकार कमी झाल्याचे निरीक्षणात आले आहे.
प्रादेशिक परिवहन कार्यालय अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की इंटेलिजेंट ट्रॅफिक मॅनेजमेंट सिस्टम ही फक्त दंड लावणारी यंत्रणा नसून, traffic discipline निर्माण करणारा महत्त्वाचा टप्पा आहे. या तंत्रज्ञानामुळे एक्स्प्रेस वेवरील वाहतूक प्रवाह अधिक सुरळीत झाला असून, प्रवासाचा अनुभव सुरक्षित आणि आरामदायी होत आहे. भविष्यात या प्रणालीचे कव्हरेज आणि कार्यक्षमता आणखी वाढवण्याचीही तयारी सुरू आहे.
