मुंबई : मुंबई उपनगरीय रेल्वे ही शहराची जीवनवाहिनी मानली जात असली, तरी वाढती प्रवासी संख्या आणि मर्यादित पायाभूत सुविधा यामुळे प्रवास अधिक धोकादायक ठरत असल्याचे वास्तव पुन्हा समोर आले आहे. दररोज लाखो मुंबईकर लोकलवर अवलंबून असल्याने प्रवाशांच्या सुरक्षिततेचा मुद्दा रेल्वे प्रशासन आणि केंद्र सरकारपुढे गंभीर आव्हान ठरत आहे. नुकत्याच मुंब्रा स्थानकाजवळ घडलेल्या दुर्घटनेनंतर लोकल गाड्यांमधील उघडे दरवाजे आणि त्यातून होणाऱ्या अपघातांवर पुन्हा एकदा लक्ष केंद्रीत झाले आहे.
एसी लोकलमध्ये स्वयंचलित दरवाज्यांची सुविधा उपलब्ध असल्यामुळे प्रवाशांना बाहेर लटकण्याची गरज भासत नाही आणि अपघातांची शक्यता मोठ्या प्रमाणात कमी होते. याच पार्श्वभूमीवर नॉन-एसी लोकलमध्येही ऑटोमॅटिक दरवाजे बसवण्याची मागणी जोर धरू लागली आहे. ही मागणी केवळ प्रवासातील सोयीपुरती मर्यादित नसून, प्रवाशांच्या जीवित सुरक्षेशी थेट संबंधित असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे.
या विषयावर रेल्वे मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी लोकसभेत माहिती देताना महत्त्वाची घोषणा केली. चेन्नई येथील इंटिग्रल कोच फॅक्टरीमध्ये स्वयंचलित दरवाजे असलेल्या दोन नॉन-एसी लोकल रेकची निर्मिती सुरू असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. या नव्या ईएमयू लोकल रेकमध्ये सुरक्षिततेवर विशेष भर देण्यात आला आहे. स्वयंचलित दरवाज्यांबरोबरच डब्यांमधील वेस्टिब्युल जोडणी, छतावरील आधुनिक व्हेंटिलेशन व्यवस्था आणि हवेचा प्रवाह सुरळीत राहण्यासाठी खिडकीवरील झडप यांचा समावेश असणार आहे.
रेल्वे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे की सध्या धावणाऱ्या साध्या लोकल गाड्यांमध्ये थेट ऑटोमॅटिक दरवाजे बसवणे तांत्रिकदृष्ट्या शक्य नाही. मात्र यापुढे दाखल होणाऱ्या नव्या लोकल गाड्या सुधारित आणि सुरक्षित सुविधांसहच आणल्या जातील. याशिवाय पुढील पाच वर्षांत टप्प्याटप्प्याने 238 नव्या एसी लोकल दाखल करण्यात येणार असल्याची माहितीही देण्यात आली आहे.
सध्या मुंबईच्या मध्य आणि पश्चिम रेल्वे मार्गांवर मिळून दररोज सुमारे 3,000 लोकल फेऱ्या धावतात. या लोकलमधून सुमारे 60 ते 70 लाखांहून अधिक प्रवासी दररोज प्रवास करतात. प्रचंड गर्दीमुळे अनेक प्रवाशांना दरवाज्याजवळ उभे राहून किंवा लटकत प्रवास करावा लागतो. ही स्थिती जीविताला धोका पोहोचवणारी असून, अशा प्रकारच्या घटनांची उदाहरणे वेळोवेळी समोर येत आहेत.
या सर्व घडामोडी भविष्यातील सुरक्षित प्रवासाच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या मानल्या जात असल्या, तरी तोपर्यंत प्रवाशांनीही सजग राहणे आवश्यक आहे. गर्दीत प्रवास करताना दरवाज्याजवळ उभे राहणे टाळणे, सुरक्षिततेचे नियम पाळणे आणि स्वतःच्या जीविताला प्राधान्य देणे हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. लोकल प्रवास अधिक सुरक्षित करण्यासाठी प्रशासनाच्या उपाययोजनांसोबतच प्रवाशांची जागरूकता हीही तितकीच निर्णायक ठरणार आहे.
