Sayaji Shinde: महाराष्ट्रात पर्यावरण संवर्धनाचा एक आदर्श उपक्रम म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या बीड तालुक्यातील पालवन परिसरातील ‘सह्याद्री देवराई’ प्रकल्पाला बुधवारी सायंकाळी भीषण आगीने गिळंकृत केल्याची घटना घडली. प्रसिद्ध अभिनेते सयाजी शिंदे यांच्या पुढाकारातून उभ्या राहिलेल्या या हिरव्या चळवळीवर अचानक आलेल्या या संकटामुळे हजारो झाडे, दुर्मिळ वनस्पती आणि असंख्य वन्यजीवांचे मोठे नुकसान झाल्याची भीती व्यक्त होत आहे.
सायंकाळच्या सुमारास पालवन डोंगररांगेतून धुराचे लोट उठताना स्थानिकांच्या निदर्शनास आले. काही वेळातच आगीने उग्र रूप धारण केले आणि वाऱ्याच्या वेगामुळे ती झपाट्याने संपूर्ण परिसरात पसरली. डोंगर उतारावर पसरलेली झाडे आणि वाळलेले गवत यामुळे आगीची तीव्रता अधिक वाढली. काही अंतरावरूनही आगीच्या ज्वाळा आणि धुराचे लोळ स्पष्टपणे दिसत होते.
घटनेची माहिती मिळताच वन विभागाचे अधिकारी, कर्मचारी आणि अग्निशमन दल घटनास्थळी दाखल झाले. स्थानिक ग्रामस्थांनीही मदतीचा हात पुढे करत आग आटोक्यात आणण्यासाठी प्रयत्न सुरू केले. मात्र, प्रचंड उष्णता, दुर्गम डोंगराळ भाग आणि कोरडे हवामान यामुळे आग विझवताना मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. रात्री उशिरापर्यंत आग नियंत्रणात आणण्याचे प्रयत्न सुरू होते.
‘सह्याद्री देवराई’ हा प्रकल्प म्हणजे ओसाड डोंगराला हिरवळ देण्याचा एक जिवंत प्रयोग होता. सयाजी शिंदे आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी अनेक वर्षे सातत्याने श्रम घेऊन येथे हजारो देशी झाडांची लागवड केली होती. पाण्याची तीव्र टंचाई असतानाही टँकरद्वारे पाणीपुरवठा करून ही झाडे जिवंत ठेवण्यात आली होती. परिणामी, या भागात पक्षी, सरपटणारे प्राणी आणि लहान वन्यजीवांचा वावर लक्षणीयरीत्या वाढला होता.
मात्र या आगीमुळे अनेक पक्ष्यांची घरटी, अंडी तसेच जमिनीवरील सूक्ष्म जीवसृष्टी नष्ट झाल्याची शक्यता आहे. पर्यावरणप्रेमी आणि स्थानिक नागरिक या घटनेने हादरून गेले आहेत. दरवर्षी उन्हाळ्यात डोंगरभागात आगीच्या घटना वाढत असताना, ही आग अपघाती की जाणीवपूर्वक लावण्यात आली, याबाबतही प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
या घटनेनंतर प्रशासनाने आगीच्या कारणांची सखोल चौकशी करावी, तसेच भविष्यात अशा पर्यावरणपूरक प्रकल्पांच्या सुरक्षेसाठी ठोस उपाययोजना कराव्यात, अशी मागणी होत आहे. ‘फायर लाईन’, सतत देखरेख आणि स्थानिक सहभाग वाढवण्याची गरज तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे. सह्याद्री देवराईवरील ही आग केवळ झाडांचेच नाही, तर पर्यावरणासाठी लढणाऱ्या एका स्वप्नाचे मोठे नुकसान असल्याची भावना सर्वत्र व्यक्त होत आहे.
