पुणे: महाराष्ट्रात सध्या निसर्गाचा अजब 'उन-पावसाचा खेळ' सुरू असल्याचे पाहायला मिळत आहे. एका बाजूला सूर्याने जणू आग ओकायला सुरुवात केली असून विदर्भाचा कोळसा होत आहे, तर दुसरीकडे वरुणराजाच्या आगमनाची चाहूल लागल्याने हवेत एक वेगळाच उकाडा निर्माण झाला आहे. आस्मानी संकटाची ही दुहेरी टांगती तलवार राज्यावर दिसून येत असून, विदर्भातील अमरावती शहर शनिवारी देशाच्या नकाशावर 'हॉटस्पॉट' ठरले आहे. 41.8 अंश सेल्सिअस तापमानासह येथे देशातील उच्चांकी उष्णतेची नोंद झाली असून, विदर्भातील जनजीवन अक्षरशः होरपळून निघाले आहे.
हवामानशास्त्राच्या परिभाषेत जेव्हा कमाल तापमान 40 अंश सेल्सिअसच्या पार जाते आणि सरासरीच्या तुलनेत 4.5 अंश सेल्सिअसची वाढ होते, तेव्हा त्याला 'उष्णतेची लाट' असे संबोधले जाते. विदर्भातील अमरावतीसह अकोला (41.5 अंश सेल्सिअस), ब्रह्मपुरी (41.4), वर्धा (40.6), वाशीम (40.5) आणि यवतमाळ (40.4) या जिल्ह्यांमध्ये हीच दाहक परिस्थिती ओढवली आहे.
अंगाची लाहीलाही करणाऱ्या या उन्हामुळे दुपारच्या वेळी रस्त्यांवर शुकशुकाट पाहायला मिळत आहे. सोलापूर (40.1) आणि मालेगावमध्येही (40) पारा चाळीशीच्या पार गेल्याने राज्याच्या विविध भागांत उन्हाचा चटका तीव्र झाला आहे.
उन्हाच्या या तडाख्यासोबतच आता 'अवकाळी'चे सावटही गडद होऊ लागले आहे. मराठवाड्यापासून ते थेट दक्षिण कर्नाटकपर्यंत हवेच्या कमी दाबाचा पट्टा सक्रिय झाला असून, यामुळे बाष्पयुक्त वारे राज्याच्या दिशेने सरकत आहेत. याचा परिणाम म्हणून हवामान विभागाने सातारा, सांगली, सोलापूर, बीड, धाराशिव, चंद्रपूर आणि गडचिरोली या जिल्ह्यांना 'येलो अलर्ट' जारी केला आहे. या भागात वादळी वाऱ्यासह आणि विजांच्या कडकडाटात पावसाची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. उन्हाचा कडाका आणि पावसाची धडकी अशा कात्रीत सध्या बळीराजा अडकला असून, पिकांच्या नुकसानीची भीती व्यक्त केली जात आहे.
राज्याच्या इतर प्रमुख शहरांमधील तापमानावर नजर टाकल्यास, उत्तर महाराष्ट्रातील जळगाव आणि धुळे येथे 39.4 अंश सेल्सिअस तापमानाची नोंद झाली आहे. पुण्यातील पारा 37.8 अंश सेल्सिअसवर पोहोचला असून, अहिल्यानगर (38.1 अंश सेल्सिअस) आणि जेऊर (39.5) येथेही उन्हाचा चटका असह्य होत आहे. विशेष म्हणजे, जिथे राज्याचा काही भाग उष्णतेने भाजत आहे, तिथे निफाडमध्ये 13.3 अंश सेल्सिअस इतक्या नीचांकी किमान तापमानाची नोंद झाली आहे. मुंबईच्या सांताक्रूझमध्ये 37 अंश सेल्सिअसचा उकाडा मुंबईकरांना घामाघूम करत असतानाच, कोकण किनारपट्टीवरील रत्नागिरी आणि डहाणूमध्येही दमट हवामानामुळे नागरिक हैराण झाले आहेत.
मराठवाड्यातील छत्रपती संभाजीनगर (38.8 अंश सेल्सिअस), धाराशिव (37.8) आणि परभणी (39.3) या भागांतही उन्हाची तीव्रता कायम आहे. पूर्व विदर्भातील भंडारा, गोंदिया आणि नागपूरमध्ये तापमान 38 ते 39 अंश सेल्सिअसच्या दरम्यान असून, आगामी काही तासांत येथे विजांच्या कडकडाटासह पावसाची हजेरी लागण्याची शक्यता आहे. हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, उर्वरित राज्यात उन्हाचा चटका आणि उकाडा असाच कायम राहील. बदलत्या ऋतूचक्रामुळे नागरिकांनी उष्माघातापासून बचाव करण्यासाठी पुरेसे पाणी पिणे आणि पावसाच्या वेळी सुरक्षित स्थळी आश्रय घेणे अनिवार्य झाले आहे.
पुढील 24 तास महाराष्ट्रासाठी हवामानाचे 'दोन चेहरे' घेऊन येत आहेत. अकोला आणि अमरावतीमध्ये उष्णतेची लाट कायम राहणार असल्याचा इशारा देण्यात आला आहे, तर दक्षिण महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यातील काही जिल्ह्यांत वादळी वाऱ्यासह पावसाची हजेरी लागेल. निसर्गाचा हा लहरीपणा केवळ शेतीसाठीच नव्हे, तर सर्वसामान्यांच्या आरोग्यासाठीही आव्हानात्मक ठरणार आहे.
