मुंबई: कधी अंगाची लाहीलाही करणारी उष्णता, तर कधी अचानक आकाशात दाटून येणारे काळेभोर ढग आणि त्यापाठोपाठ कोसळणारा गारांचा पाऊस… निसर्गाचा हा लपंडाव सध्या संपूर्ण महाराष्ट्राची कठोर परीक्षा घेत आहे. राज्याच्या हवामानात सध्या कमालीचा आणि चिंताजनक बदल पाहायला मिळत आहे. एकाच वेळी राज्याला दोन वेगवेगळ्या अस्मानी संकटांचा सामना करावा लागत असून, कुठे कडक उन्हामुळे नागरिक त्रस्त आहेत, तर कुठे अवकाळी पावसाने शेतकऱ्यांच्या डोळ्यांत पाणी आणले आहे. या लहरी हवामानाचा सर्वाधिक आणि थेट फटका राज्याच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा असलेल्या कृषी क्षेत्राला आणि नागरिकांच्या आरोग्याला बसत आहे.
गेल्या दोन-तीन दिवसांपासून मध्य महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यात अवकाळी पावसाने अक्षरशः थैमान घातले आहे. "हातातोंडाशी आलेला घास हिरावून नेणे" ही म्हण सध्या नाशिक जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांच्या बाबतीत तंतोतंत खरी ठरत आहे. नाशिकच्या उत्तर-पूर्व भागात गारांसह झालेल्या मुसळधार पावसाने शेतीचे अतोनात नुकसान केले आहे.
येवल्यातील कुसूर, कुसमाडी, अंकाई आणि नायगव्हाण या गावांमध्ये शेकडो हेक्टरवरील कांदा पिकाचे अतिशय नुकसान झाले आहे. कुसमाडी येथील शेतकरी दिलीप मेंगाळ यांचे तर काढणीला आलेले कांद्याचे पीक गारांच्या माऱ्याने पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले आहे. उत्पादन खर्च आणि वर्षभराची मेहनत मातीत मिसळल्याने, या हवालदिल झालेल्या बळीराजाने आता शासनाकडे नुकसान भरपाईची आर्त हाक दिली आहे.
एकिकडे ग्रामीण भागात पावसाचे तांडव सुरू असताना, दुसरीकडे कोकण किनारपट्टी आणि शहरी भागात सूर्याने आग ओकण्यास सुरुवात केली आहे. हवामान विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, मुंबई, ठाणे, रायगड आणि रत्नागिरी या जिल्ह्यांमध्ये उष्णतेचा पारा लक्षणीयरीत्या वाढण्याची शक्यता आहे. या वाढत्या उष्म्याचा आरोग्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो, त्यामुळे नागरिकांनी दुपारी 12 ते 4 या वेळेत अत्यंत महत्त्वाचे काम असल्याशिवाय घराबाहेर पडू नये, असे स्पष्ट आवाहन प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे. या दुहेरी हवामानामुळे सर्दी, खोकला आणि उष्माघातासारख्या आजारांमध्येही वाढ होताना दिसत आहे.
पुणे हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, संकटाची मालिका इथेच थांबणारी नाही. आजपासून पुढील चार दिवस दक्षिण मध्य महाराष्ट्र, विदर्भ आणि मराठवाड्यातील काही जिल्ह्यांमध्ये वादळी वाऱ्यासह गारपीट होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. सोलापूर, सांगली, सातारा, सिंधुदुर्ग, पुणे, धाराशिव, कोल्हापूर, लातूर आणि नांदेड या पट्ट्यात विजांच्या कडकडाटासह पावसाचा अंदाज आहे. तसेच दक्षिण विदर्भ, मराठवाडा आणि मध्य महाराष्ट्रासाठी पावसाचा 'येलो अलर्ट' जारी करण्यात आला आहे. परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून सांगली, सोलापूर, सातारा, धाराशिव, लातूर, परभणी, बीड, चंद्रपूर आणि यवतमाळमधील नागरिकांना विशेष सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला आहे.
अवकाळीच्या या रौद्र रूपाचा प्रत्यय सोलापूर जिल्ह्यातील करमाळा तालुक्यातही पाहायला मिळाला. करमाळा शहरासह ग्रामीण भागात, विशेषतः कंदर आणि सातोली या गावांमध्ये वादळी वाऱ्यासह गारांचा पाऊस झाला. यामुळे रब्बी आणि फळबागांचे मोठे नुकसान होण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे. एकूणच, निसर्गाच्या या लहरीपणामुळे एकीकडे शेतकरी आर्थिक अरिष्टात सापडला आहे, तर दुसरीकडे सामान्य माणूस वाढत्या उकाड्याने बेजार झाला आहे. आता प्रशासनाने तातडीने नुकसानीचे पंचनामे करून शेतकऱ्यांना दिलासा देणे आणि नागरिकांनी स्वतःच्या आरोग्याची काळजी घेणे, हीच काळाची गरज बनली आहे.
