मुंबई: निसर्गाच्या लहरीपणाचा प्रत्यय सध्या संपूर्ण राज्याला येत असून 'कधी ऊन तर कधी पाऊस' अशा चक्रव्यूहात सर्वसामान्य अडकले आहेत. चैत्र महिना सुरू होण्यापूर्वीच सूर्याने आपला प्रखर दाह दाखवण्यास सुरुवात केली असली, तरी नियतीच्या मनात काही वेगळेच डावपेच सुरू असल्याचे चित्र दिसत आहे. एका बाजूला अंगाची लाहीलाही करणारा उन्हाचा तडाखा आणि दुसरीकडे शेतकऱ्यांच्या कष्टावर पाणी फिरवणारा अवकाळी पाऊस अन् गारपीट, अशा दुहेरी संकटाने राज्याला घेरले आहे. विशेषतः आज 21 मार्च 2026 रोजी दक्षिण मराठवाडा आणि पूर्व विदर्भात ढगांच्या गडगडाटासह 'रुद्रावतार' पाहायला मिळण्याची चिन्हे असून हवामान विभागाने या भागाला 'येलो अलर्ट'चा इशारा दिला आहे.
हवामानातील या अनपेक्षित बदलांमागे भौगोलिक कारणे अत्यंत महत्त्वाची ठरली आहेत. सध्या मध्य प्रदेश आणि उत्तर प्रदेशच्या वातावरणात चक्रीय वाऱ्यांची स्थिती निर्माण झाली असून, तिथून थेट विदर्भापर्यंत हवेच्या कमी दाबाचा पट्टा सक्रिय झाला आहे. या वातावरणीय बदलांमुळे देशाच्या नकाशावर तापमानाचा मोठा लपंडाव पाहायला मिळाला. शुक्रवारी झारखंडमधील दात्तोंगंज येथे देशातील सर्वोच्च 38.2 अंश सेल्सिअस तापमानाची नोंद झाली, तर याच्या अगदी उलट पंजाबमधील गुरुदासपूर येथे पारा 10 अंशांपर्यंत खाली घसरला. तापमानातील ही टोकाची तफावत निसर्गाच्या अनिश्चिततेची साक्ष देत असून त्याचा थेट परिणाम महाराष्ट्राच्या हवामानावर होताना दिसत आहे.
गेल्या 24 ते 48 तासांत पावसाने राज्याच्या अनेक भागांत चांगलीच दाणादाण उडवली आहे. गुरुवारी दुपारनंतर मध्य महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यात वादळी वाऱ्यासह पावसाने हजेरी लावली. धुळे जिल्ह्यातील साकरी येथे सर्वाधिक 30 मिलिमीटर पावसाची नोंद झाली. त्यापाठोपाठ सोलापूर, जेऊर, छत्रपती संभाजीनगरमधील सिल्लोड, तसेच जालना जिल्ह्यातील बदनापूर येथे प्रत्येकी 10 मिलिमीटर पाऊस पडल्याचे हवामान खात्याकडून सांगण्यात आले. ऐन उन्हाळ्यात झालेल्या या पावसाने आणि गारपिटीने शेती पिकांचे अतोनात नुकसान केले असून, बळीराजा पुन्हा एकदा संकटात सापडला आहे.
आजच्या हवामानाच्या अंदाजानुसार, मराठवाड्यातील धाराशिव, लातूर, नांदेड आणि विदर्भातील नागपूर, भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर व गडचिरोली या जिल्ह्यांमध्ये पावसाचा जोर अधिक राहण्याची शक्यता आहे. ताशी 30 ते 40 किलोमीटर वेगाने वाहणारे वारे, विजांचा कडकडाट आणि मेघगर्जनेसह येथे पाऊस पडू शकतो. ज्या भागात पावसाची उघडीप आहे, तिथे मात्र उन्हाचा चटका अधिक तीव्र होणार असून नागरिकांनी उष्माघातापासून वाचण्यासाठी काळजी घेण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. राज्याच्या काही भागात विजांच्या कडकडाटासह हलक्या सरी कोसळतील, तर उर्वरित भागात हवामान कोरडे राहून उन्हाची तीव्रता वाढणार आहे.
राज्यातील तापमानाचा सविस्तर आढावा घेतल्यास, यवतमाळ येथे सर्वाधिक 38.0 अंश सेल्सिअस तापमानाची नोंद झाली आहे. इतर प्रमुख शहरांमध्ये कमाल आणि किमान तापमानाचा पारा अंश सेल्सिअसमध्ये खालीलप्रमाणे राहिला आहे.
रत्नागिरी 31.8 (21.4), छत्रपती संभाजीनगर 16.8 (किमान), धाराशिव 34.5 (25.0), परभणी 34.9 (18.4), अकोला 37.8 (19.5), अमरावती 36.6 (17.4), भंडारा 34.6 (20.0), बुलडाणा 35.5 (18.2), ब्रह्मपुरी 35.6 (21.0), चंद्रपूर 35.0 (21.0), गडचिरोली 34.6 (20.6), गोंदिया 34.5 (18.8), नागपूर 35.2 (18.8), वर्धा 36.2 (21.4) आणि वाशीम 36.5 (18.6), पुणे 34.0 (16.7), अहिल्यानगर 35.1 (15.4), धुळे 34.5 (15.8), जळगाव 35.5 (19.2), जेऊर 35.5 (17.5), कोल्हापूर 32.8 (19.2), महाबळेश्वर 27.2 (13.8), मालेगाव 35.6 (13.8), नाशिक 34.0 (15.6), निफाड 34.5 (14.0), सांगली 34.4 (18.6), सातारा 33.1 (17.2), सोलापूर 36.2 (19.0), सांताक्रूझ 30.7 (21.1), डहाणू 32.0 (19.6).
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, राज्यातील उष्णतेची लाट जरी काही प्रमाणात ओसरली असली, तरी उन्हाचा तडाखा अद्याप कमी झालेला नाही. जळगाव आणि अकोल्यासारख्या शहरांमध्ये पारा अद्याप 37 अंशांच्या पुढेच आहे. एकीकडे किमान तापमान 15 अंशांपर्यंत खाली येत असताना कमाल तापमान 38 अंशांवर पोहोचत असल्याने नागरिकांच्या आरोग्यावरही याचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे. या बदलत्या हवामानामुळे शेतीकामांचे नियोजन कोलमडले असून, पुढील काही दिवस विदर्भ आणि मराठवाड्यासाठी अत्यंत संवेदनशील मानले जात आहेत. त्यामुळे प्रशासनाकडून सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला आहे.
