पुणे: महाराष्ट्राच्या हवामानात सध्या निसर्गाचा एक अनाकलनीय लपंडाव पाहायला मिळत आहे. एका बाजूला उत्तर कोकणातील किनारपट्टी उन्हाच्या झळांनी होरपळत असताना, दुसरीकडे मध्य महाराष्ट्र आणि विदर्भातील काही भागांत पावसाचे ढग जमा होऊ लागले आहेत. भारतीय हवामान विभागाने आज 14 मार्च 2026 रोजी मुंबई, ठाणे, पालघर आणि रायगड या जिल्ह्यांमध्ये 'उष्णतेच्या लाटेचा' इशारा दिला आहे. कमाल तापमानाचा पारा 40 अंश सेल्सिअसच्या पलीकडे गेल्याने आणि सरासरीपेक्षा 4.5 अंश सेल्सिअसची वाढ झाल्याने नागरिकांनी दुपारच्या वेळी घराबाहेर पडणे टाळावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे. 'आगीतून फुफाट्यात' अशी अवस्था सध्या कोकणवासीयांची झाली आहे.
दुसरीकडे, राज्याच्या काही भागांत 'येलो अलर्ट'चा इशारा देत निसर्गाने कूस बदलली आहे. लक्षद्वीपपासून मराठवाड्यापर्यंत पसरलेला कमी दाबाचा पट्टा आणि झारखंड ते विदर्भापर्यंत सक्रिय असलेली हवेची स्थिती यामुळे मध्य महाराष्ट्रातील सातारा, सांगली, सोलापूर तसेच मराठवाड्यातील बीड आणि धाराशिवमध्ये विजांच्या कडकडाटासह पावसाची शक्यता आहे. 17 ते 20 मार्च दरम्यान राज्यातील काही भागांमध्ये प्रामुख्याने दुपारनंतर आभाळी हवामान तयार होऊन मेघगर्जनेसह पाऊस आणि वादळी वाऱ्यांची स्थिती निर्माण होण्याचा प्राथमिक अंदाज आहे.
पूर्व विदर्भातील गोंदिया, भंडारा आणि गडचिरोली जिल्ह्यांतही वादळी वाऱ्यासह पावसाचा अंदाज असल्याने बळीराजाच्या चिंतेत भर पडली आहे. उन्हाचा चटका आणि उकाडा कायम असतानाच होणारा हा निसर्गाचा बदल आरोग्यासाठी आव्हानात्मक ठरणार आहे.
तापमानाची आकडेवारी पाहता, विदर्भातील अमरावती शहर 42.2 अंश सेल्सिअस तापमानासह देशातील सर्वाधिक उष्ण शहर ठरले आहे. अकोल्यात 42 अंश सेल्सिअस, तर ब्रह्मपुरी आणि चंद्रपूरमध्ये पारा 40 अंश सेल्सिअसच्या वर स्थिरावला आहे. विशेष म्हणजे, राज्याच्या तापमानातील ही तफावत थक्क करणारी आहे. जिथे अमरावतीत उच्चांकी उष्णता आहे, तिथेच नाशिकच्या निफाड येथील गहू संशोधन केंद्रात 13.3 अंश सेल्सिअस या नीचांकी तापमानाची नोंद झाली आहे. निफाडमध्ये हवामानाचा हा 'टोकाचा संघर्ष' सध्या महाराष्ट्राच्या नकाशावर स्पष्टपणे उमटताना दिसत आहे.
पुणे आणि उत्तर महाराष्ट्रातही उन्हाचा ताप वाढला असून पुण्यात कमाल तापमान 38.1 अंश सेल्सिअस आणि किमान 17.7 अंश सेल्सिअस नोंदवले गेले. जळगावमध्ये 40.1 अंश सेल्सिअसचा चटका बसत असताना धुळ्यात 39.0 अंश सेल्सिअस आणि मालेगावमध्ये 39.6 अंश सेल्सिअस तापमानाची नोंद झाली आहे. पश्चिम महाराष्ट्रातील कोल्हापुरात 37.1 अंश सेल्सिअस, तर महाबळेश्वरच्या आल्हाददायक वातावरणातही पारा 31.7 अंश सेल्सिअसपर्यंत पोहोचला आहे. मराठवाड्यातील छत्रपती संभाजीनगरमध्ये 39.8 अंश सेल्सिअस आणि परभणीत 39.8 अंश सेल्सिअस तापमानामुळे दुपारच्या वेळी रस्ते ओस पडू लागले आहेत.
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, समुद्र सपाटीपासून 900 मीटर उंचीवर वाहणारे चक्राकार वारे राज्याच्या वातावरणात अनपेक्षित बदल घडवून आणत आहेत. या बदलांमुळे उन्हाचा चटका कायम असला तरी स्थानिक परिस्थितीनुसार ढग दाटून येत आहेत. सांगलीत 38.0 अंश सेल्सिअस, सोलापूरमध्ये 39.1 अंश सेल्सिअस आणि धाराशिवमध्ये 37.0 अंश सेल्सिअस तापमान नोंदवले गेले असून, या भागांत पावसाची प्रतीक्षा आहे. मुंबईत (सांताक्रूझ) 33.1 अंश सेल्सिअस तापमानाची नोंद असली तरी आर्द्रतेमुळे उकाड्याचे प्रमाण प्रचंड वाढले आहे.
शेतकऱ्यांनी पुढील काही दिवस हवामानाच्या अद्ययावत अंदाजांकडे लक्ष ठेवावे व त्यानुसार शेतीची कामे नियोजित करावीत. सध्या रब्बी पिकांची काढणी सुरू असल्याने शेतकऱ्यांनी काढणी केलेली पिके सुरक्षित ठिकाणी साठवून ठेवावीत किंवा झाकून ठेवण्याची व्यवस्था करावी. तसेच वादळी वारे, पाऊस आणि संभाव्य गारपीटीपासून पिकांचे नुकसान टाळण्यासाठी आवश्यक ती खबरदारी घ्यावी, असे आवाहन कृषी विभागाकडून करण्यात येत आहे.
एकूणच, महाराष्ट्र सध्या उष्णतेचा चटका आणि पावसाचे सावट अशा दुहेरी कात्रीत अडकला आहे. विदर्भातील अमरावती, अकोला, वाशीम आणि यवतमाळ या भागांत उष्णतेची तीव्र लाट असून नागरिकांनी स्वतःची काळजी घेणे आवश्यक आहे. बदलत्या हवामानाचा हा 'हायव्होल्टेज' ड्रामा आगामी 24 तासांत आणखी काय वळण घेतो, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. तापमानातील या चढ-उतारामुळे शेतीकामांचे नियोजन करणेही आता जिकिरीचे झाले आहे.
