मुंबई: सध्या उन्हाच्या कडाक्याने अंगाची लाहीलाही होत असतानाच, निसर्गाने त्याची कूस बदलली असून राज्यावर आता 'आस्मानी' संकट घोंघावू लागले आहे. आकाशातून आगीचे गोळे पडत असतानाच आता वादळी वारे आणि गारपिटीचा तडाखा बसण्याचे संकेत मिळत आहेत. विशेष म्हणजे, एका बाजूला उष्णतेची लाट आणि दुसऱ्या बाजूला अवकाळी पावसाचे सावट अशा दोन टोकाच्या हवामान स्थितीमुळे सर्वसामान्यांचे आरोग्य आणि बळीराजाची चिंता पुन्हा एकदा टांगणीला लागली आहे. निसर्गाचा हा लहरी खेळ महाराष्ट्रासाठी आगामी काही तास अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार असल्याचे दर्शवत आहे.
हवामानातील या अनपेक्षित बदलांमागे जागतिक स्तरावरील वातावरणीय हालचाली कारणीभूत आहेत. पाकिस्तानकडून येणारे वारे आणि अरबी समुद्रातून वाहणाऱ्या वाऱ्याने दिशा अचानक बदलल्याने हवामानात मोठी उलथापालथ झाली आहे.
त्यातच उत्तर भारताच्या दिशेने 'सायक्लोनिक सर्क्युलेशन' (चक्रवातीय स्थिती) तयार झाल्याने तापलेल्या जमिनीवरून बाष्प वेगाने वर सरकत आहे. परिणामी, वाढत्या तापमानामुळे निर्माण झालेली उष्णता आता पावसासाठी पोषक वातावरण तयार करत असून, यामुळेच उन्हाच्या झळा सोसणाऱ्या महाराष्ट्राला आता पावसाचा 'सरप्राईज' धक्का मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
राज्यातील हवामानाचे चित्र सध्या दोन भागात विभागले गेले आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) ठाणे, मुंबई, पालघर, रायगड आणि रत्नागिरी या पाच जिल्ह्यांमध्ये उष्णतेच्या लाटेचा इशारा दिला आहे. याउलट, विदर्भ आणि मराठवाड्यातील चित्र पूर्णपणे वेगळे असणार आहे. नागपूर, छत्रपती संभाजीनगर आणि जालना या जिल्ह्यांमध्ये विजांच्या कडकडाटासह जोरदार पावसाची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. अरबी समुद्राकडून येणारे बाष्पयुक्त वारे उत्तर महाराष्ट्राच्या दिशेने वेगाने सरकत असल्याने या भागात पावसाचे ढग जमा होण्यास सुरुवात झाली आहे.
मुंबई आणि उपनगरांच्या बाबतीत बोलायचे झाले तर, 'स्कायमेट'च्या अंदाजानुसार पुढील 24 ते 48 तासांत आकाश ढगाळ राहण्याची शक्यता आहे. यामुळे तापमानात मोठी घट होणार नसली तरी, प्रचंड आर्द्रतेमुळे उकाडा असह्य होणार आहे. उन्हाच्या तीव्र चटक्यांमध्येच काही ठिकाणी अचानक पावसाच्या सरी कोसळण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. विशेषतः संध्याकाळच्या वेळी वातावरणात होणारा हा बदल मुंबईकरांच्या घामाच्या धारांमध्ये अधिकच भर घालणारा ठरेल. पावसाच्या या संभाव्य हजेरीमुळे गारवा मिळण्याऐवजी दमट हवामान वाढण्याची चिन्हे आहेत.
बळीराजासाठी मात्र आगामी 14 आणि 15 मार्च हे दिवस धोक्याची घंटा वाजवणारे आहेत. 14 मार्चनंतर पावसाचा जोर वाढण्याची शक्यता असून, काही भागांत वादळी वाऱ्यासह गारपिटीचा तडाखा बसू शकतो. हवामान विभागाने शेतकऱ्यांना काढणीला आलेली पिके सुरक्षित स्थळी हलवण्याच्या आणि जनावरांची काळजी घेण्याच्या सूचना दिल्या आहेत. कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्रात जरी पावसाचा थेट इशारा नसला, तरी तेथील दमट हवामान फळबागांसाठी आव्हानात्मक ठरू शकते. निसर्गाच्या या लहरीपणामुळे शेतीचे मोठे नुकसान होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, पाऊस पडून गेल्यानंतर पुन्हा एकदा उकाडा प्रचंड वाढणार असल्याचे संकेत हवामान विभागाने दिले आहेत. पावसाच्या शिडकाव्यामुळे जमिनीतील उष्णता बाहेर येईल आणि हवेतील बाष्प वाढल्याने घामाचे प्रमाण अधिक वाढेल. त्यामुळे उन्हाच्या झळांपासून वाचतानाच आता पावसाच्या धोक्याचा सामना करण्यासाठी सज्ज राहण्याची वेळ आली आहे. निसर्गाच्या या विचित्र खेळापुढे मानवी यंत्रणा हतबल दिसत असली, तरी सतर्क राहणे हाच सध्या एकमेव पर्याय उरला आहे.
