पुणे: भारतीय रेल्वेच्या सुरक्षेच्या शिरपेचात आता मानाचा तुरा रोवला जात असून, पुणे रेल्वे विभागाने प्रवाशांच्या सुरक्षेसाठी 'कवच' या स्वदेशी स्वयंचलित ट्रेन संरक्षण प्रणालीच्या अंमलबजावणीत मोठी आघाडी घेतली आहे. 'अपघात विरहित रेल्वे' हे स्वप्न आता सत्यात उतरत असून, पुणे विभागातील 700 किलोमीटरच्या विस्तीर्ण जाळ्यापैकी तब्बल 250 किलोमीटर मार्गावर 'नॉन-सिग्नलिंग कवच' चाचण्या यशस्वीरीत्या पार पडल्या आहेत. लोखंडी रुळांवरील हा प्रवास आता केवळ वेगवानच नाही, तर तंत्रज्ञानाच्या मदतीने अधिक निर्धोक होणार आहे.
मानवी चुकांना तंत्रज्ञानाचा लगाम
रेल्वे प्रवासात अनेकदा मानवी त्रुटींमुळे किंवा तांत्रिक गोंधळामुळे मोठे अपघात घडतात. मात्र, 'कवच' प्रणाली म्हणजे रेल्वेसाठी आधुनिक काळातील 'संजिवनी' ठरत आहे. लाल सिग्नल अनावधानाने ओलांडणे असो वा दोन गाड्यांची समोरासमोर होणारी भीषण धडक, या सर्व संकटांना हे स्वदेशी तंत्रज्ञान रोखणार आहे. वेगमर्यादेचे उल्लंघन झाल्यास ही प्रणाली आपोआप गाडीचा वेग नियंत्रित करते. थोडक्यात सांगायचे तर, जिथे मानवी नजर थकते, तिथे 'कवच'ची नजर अधिक तीक्ष्णपणे कार्य करते.
लोको शेडमध्ये विक्रमी कामगिरी
रेल्वे बोर्डाच्या आदेशानंतर पुणे डिझेल व इलेक्ट्रिक लोको शेडने कामाचा जो धडाका लावला, तो खरोखरच कौतुकास्पद आहे. नोव्हेंबर महिन्यात सुरू झालेले हे काम केवळ 18 दिवसांत पूर्ण करून रेल्वे प्रशासनाने कार्यक्षमता सिद्ध केली. वॅप-7 (WAP-7) प्रकारातील चार शक्तिशाली इंजिनांमध्ये (लोकोमोटिव्ह) ही प्रणाली यशस्वीरीत्या बसवून ती आता प्रवाशांच्या सेवेसाठी रुळांवर धावण्यासाठी सज्ज झाली आहेत.
'या' मार्गावर चाचण्यांचा यशस्वी 'हुंकार'
पुणे रेल्वे विभागाने या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाचा पहिला टप्पा यशस्वीरीत्या पूर्ण केला आहे. यामध्ये विशेषतः पुणे-कोल्हापूर आणि दौंड-मनमाड या महत्त्वपूर्ण मार्गांचा समावेश आहे. टप्पा-2 अंतर्गत पढेगाव, बेलापूर आणि राहुरी या तीन स्थानकांवर कवच प्रणालीची प्रक्रिया पूर्ण झाली असून, दौंड-येवला विभागातील काम आता युद्धपातळीवर सुरू आहे. संवादाचे जाळे भक्कम करण्यासाठी नियोजित टॉवर्सचे काम पूर्ण झाले असून, उर्वरित टॉवर्स उभारणीचे कामही प्रगतिपथावर आहे.
'सावधगिरी बाळगणे हीच सुरक्षिततेची पहिली पायरी आहे' याप्रमाणे, पुणे विभागाने घेतलेली ही झेप भविष्यातील रेल्वे प्रवासाचा चेहरामोहरा बदलणारी ठरेल. तंत्रज्ञानाची ही ढाल प्रवाशांना 'निश्चिंत प्रवासाची' खात्री देत आहे. आगामी काळात उर्वरित 450 किलोमीटरच्या मार्गावरही ही यंत्रणा कार्यान्वित होणार असल्याने, पुणे विभाग भारतीय रेल्वेच्या नकाशावर सुरक्षिततेचे एक नवे मॉडेल म्हणून समोर येत आहे.
